«Ваштарвлä йылат» алык мары поэзи антологи финнлä лäктӹн

Книгäн презентацижӹ М.А.Кастрен Ушемӹштӹ”Ваштарвлä йылат” (Vaahterat palavat) маналтеш Кӹзӹтшӹ мары ӹдӹрäмäш лирикын антологижӹ, кыды апрель мычашты Финляндишты пецäтлäлт лäктӹн.

Антологиш пыртымы лыдышвлäм алык марла гӹц финн йӹлмӹшкӹ Светлана Элембаева-Хäмäлäинен сäрен,  пäлымы финн сирӹзӹ Лээна Лаулайайнен редактируен дä лыдышвлäм финнлä яжон йонгалтшы семӹшкӹ келӹштäрен.

Книгäн презентацижӹ М.А.Кастрен Ушемӹштӹ 27-шӹ апрельӹн эртäрäлтӹн. Книгä лыкмаш «Эдикон» пäшäзӹвлä ӹшкеäт презентациш толыныт, колышташ толшы аудиторилäн цилäлäнӹштӹ антологим кычыктен пуэнӹт.

Презентациштӹ тӹнг шаям 1990-шы ивлäштӹшӹ Финляндин парламентӹн спикержӹ Рийтта Уосукайнен (кӹзӹт пенсиштӹ ылеш) кычен: Мä филологвлä пäшäм ӹштӹмӹ лошты ӹшкӹмнäм яжоракын кайзыктышашлык ылына, манын тӹдӹ келесен.

Педагог семӹнь, кӹзӹтшӹ ситуацим анализируен, спикер тенге иктешлен: ”Тетявлäм школ гӹцок кымда анжалтышанвлäм куштымыла, изинекок иквäреш пäшäм ӹштäш дä йылавлäм анзыкыла нäнгеäш тымдымыла. Туан йӹлмӹлä лыдмаш дон сирӹмäшӹм цилä вäреок тергӹмӹлä дä кымдан кычылтмыла.”

Презентациштӹ мары литературым шӹмлӹшӹ София Чеснокова мары поэтессывлä дорц электронка доно колтымы сирмäшӹм лыдын пуэн, кыдывлä финнвлäлäн мары литературынам äклӹмӹштӹ гишäн кого таум келесен колтенӹт. Антологи гӹц лыдышвлäм марла Светлана Хямяляйнен йонгалтарен дä нӹнӹмок сäрӹзӹ Лээна Лаулайайнен финнлä лыдын пуэн.

Кӹзӹтшӹ мары лирикӹн антологиш вӹц алык марын поэтессын лыдышвлäштӹм пыртымы — ти пäлӹмӹ поэтессывлä Зоя Дудина, Светлана Эсаулова, Альбертина Иванова, Валентина Изилянова дä Надежда Никитина ылыт.

Антологим йäмдӹлӹшӹвлä лыдышвлäм 5 циклыш погенӹт: ”Шӹдӹр гӹц ӹдӹр”, ”Вычыдымы вäшлимäш”, ”Тетя дон кäдӹ”, ”Шӹргӹштӹш юзы ви”, ”Оты», «Туан тошты мырывлä”.

Vaahterat palavat книган комжоПöртÿ  доно тäнгäштäрен сирӹмäш финн литературыштат вäшлиалтеш: марынвлä ӹдӹрвлäм ош кеккомбы, йуксӹвлä доно тäнгäштäрäт, сӹнзäвлäштӹ гӹнь шим шаптыр гань, ӹрвезäвлä тум рошала кайыт дтм. Пӹтäртӹшеш эдемӹн пуйырымаш äли ӹлӹмäш гӹц фрагментвлä анжыктымы ылыт. Алык мары поэт-классик Валентин Колумб (1935-1974) ик лыдышыштыжы сирä: мары литературын важвлäжӹ марла тӹр гӹц тӹнгäлäлтӹнӹт, мары тӹрлӹзӹвлä вет ӹшке ӹлӹмäштӹм тӹрлӹмӹ пäшäвлäэшӹштӹ сирен коденӹт, ӹлӹмäш коэвлä ӹшке семӹньӹштӹ нашмакышты, шарпанвлäштӓ йäшнäт. Фольклорист Ксенофонт Четкарев (1910-1956) мары поэзин шачмы корныжым эче тенге ынгылдарен: ”Сек пӹтäри марла мары-ямакым ӹдӹрäмäш пäшä лоштыжы  шанен лыктын дä ти негӹцеш эпос виäнг толын.”

Мары литература гишäн попаш гӹнь, кӹзӹтäт эче самынь ынгылымашым вäшлиäш лиэш — вуйта мары литература лач революци паштек веле ӹлянен. Но тидӹ тӧр агыл. 1980-шы ивлäнок краевед Ким Васин (1924-2004) сäмӹрӹк шӹмлӹзӹ София Чесноковалан интересный архивный материалым анжыктен, кыдым оды поэт, литературовед, фольклорист Кузебай Герд 1910-шы ивлäн Малмыж губерняшты мон лыктын дä сирен коден ылын. Мырыжы мары лужавуй Полтыш (Болтуш) гишӓн дä Малмыжышты вäрлäнӹшӹ кäрмäнӹм кредäл нäлмӹ гишäн шайыштеш: Ти мыры негӹцеш марла сирӹмӹ эпический лыдыш лин кердӹн манын К.Васин Чесноковалан ынгылдарен.

Костан Иван (Иван Грозныйын) марынвлäм сӹнген нäлмӹжӹ паштек ӹшке йӹлмӹлä лыдышвлäм сирӹмäшӹм  ак яреш лыктыныт,  а эпический поэзижӹ гишäн попашыжат уке, тенгелä мары поэзи изин-олен пӹслäнен пӹтен.

Кӹзӹтшӹ мары поэзим лирический лыдмашвлä äвäлтäт. Шукыжымок лыдышвлäм ӹдӹрäмäшвлä пыт сирäт.

Зоя Дудинан (1962-шы ин шачын) лыдышвлäжӹм сирӹзӹ, сӹлнӹшая шӹмлӹзӹ, критик В.Абукаев-Эмгак (1959-2008) сирӹзӹ Зоя Дудинан лыдышвлäжӹ вуйта ойхы доно куштымаш ылыт, манын сирен.

Светлана Эсаулова (1954) гӹнь  ӹшке шанымашвлäжӹм лÿддеок пачын пуа, шамак толшеш ”этикетӹм ныр покшакы мырыктышым” лыдышыжы пиш виäн.

Альбертина Иванова (1954)  пӹсӹ йӹлмӹ доно сирä, яргата чиäвлäм кычылтеш. Надежда Никитинан (19ӹ5) виäн лыдышвлäжӹ тетялык жеп дä икшӹвӹ доно äвä лоштышы кӹл гишäн.

Валентина Изилянова (1959) лыдышвлäштӹжӹ ӹшке йиш тäнгäштäрӹмäшвлäм кычылтеш, ма мäмнäм анзылнына выча, поэтесса  «Ваштарвлä йылат » романс-лыдышыштыжы  тенгерäк сирä:

Ваштарвлä йылат,
шижӹн телӹм,
вуйта кымылем,
тыл салымла йылен,
сенге шижтäрä
ӹшке пуйырымашым ынгылен.

Оригинал йӹлмӹлä — алык марла- лыдыш тенге йонга:

Йӱлат ваштар-влак,
шижын телым,
Да пуйто мыйын кумылем
Йӱла тыге, саман покшелне,
шке пуйрымашым умылен.

Vaahterat palavat — Edico Oy >>

Валери Аликов,
Хельсинки

Оставьте комментарий

Filed under Артикль-влак

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s