Марий ӱдыр Индийыште куштен

Пытартыш жапыште йот эл-влак калык чоным утыр да утыр сымыстарат. Икте канаш каяш вашка гын, весе оксам ыштен налаш шона, кумшо тидыжымат-тудыжымат иктыш ушаш тырша. У Торъял районысо Какшанмучаш (Пектубай) селан ӱдыржӧ Оля Шабалина (снимкыште) кеҥеж жапым арам эртарымыже шуын огыл. Иквереш тунемше ӱдыр-влак дене пырля Индийыш тарванен. Но канаш огыл, а куштымаш дене оксам ыштен налаш.

Оля Марий кугыжаныш университетын тӱвыра да сымыктыш факультетшын кумшо курсыштыжо хореографлан тунемеш. Мурен-кушташ изиж годсек йӧратен. Школышто шинчымашым погымыж годымат кажне гаяк мероприятийыште шке вийжым терген. А университетыш пурымеке, йот элыш каяш да оксам ыштен налаш йӧн лекмек, тудым йомдарымыже шуын огыл. Адакшым тӱҥжӧ оксат огыл, а кино почеш йӧратен шындыме элжым, Индийым, ужын толаш да тусо калыклан шке мастарлыкымат ончыкташ.

«Индийыш каяш ик палымына полшен. Тудо шкежат шукерте гына огыл мемнан факультетым тунем пытарен, Индийыште ик гана веле огыл лийын, сандене кылже уло. Мыланна вургем-влакым урген, икмыняр куштымашым шынден. Тыге шым ӱдыр июль мучаште Моско марте газель дене кудалынна, а тушто мемнам Индий гыч менеджер вашлийын, да самолёт дене Бомбейыш чоҥештенна. Тушеч сентябрь мучаште веле пӧртылынна. Индий марте корно, мутат уке, шергын шога, но ме шке тӱлен огынал. Визымат ыштен пуэныт», — каласкала ӱдыр.

Бомбейышке миен шумекышт, ӱдыр-влакым кок пӧлеман пачерыш илаш пуртеныт. Тудо турист-влаклан келыштарыме верыште да Болливуд фильм-студий пеленрак верланен. Нине верлам полицейский-влак араленыт. Тушто илаш чыла йӧн лийын.

«Тӱҥалтыште иктаж кум кечыже маленат огынал, манаш лиеш. Пачерыштына озаланыше таракан-влак деч лӱдынна. Нуно такше мемнан тӱшкагудысо гаяк улыт. Но кугытышт… Кум сантиметран кугу коя таракан-влак деч лӱдатат, йыгыжгетат. Но вара тунемынна. Адакшым пачернам зоопарк манынат лӱмденна. Вет тушто таракан деч посна кӱрен тӱсан да иктаж вич сантиметр кугытан ужар шыҥшале-влакат ласкан кудалыштыныт. Окнана ик ганат петыралтын огыл. Сандене пачерышкына эре кайык-влак чоҥештен пуреденыт. Ме ола тӱрыштӧ джунгли воктене верланенна. Илаш пуртымекышт, пантера-влак деч шекланаш кӱлеш манын вигак шижтареныт. Но нуным ужаш логалын огыл.  Уремышкат лектат, я ик вере, я вес вере корнышто кийыше але коштшо ушкалым вашлият. Нуным иктат ок тӱкале, иктат огеш лӱштӧ, ушкал-влак шке семынышт коштыт, ирыш савырненыт. Южгунамже машина-влакат кудал огыт керт. Джунгли могырыш кайыме годым маймыл-влакым шуко вашлияш лиеш. Но нунын деке лишемаш огыт темле», — ронча шомак мундыражым Оля.

Индийыште талукышто 500 наре фильм сниматлалтеш. А Бомбей нуным ош тӱняш шочыктышо тӱҥ олалан шотлалтеш. Тидын денак тудо турист-влакым сымыстара. Олян ойжо почеш, Бомбейыште кинотеатр-влак кажне вич метр гыч верланеныт, нуно кажне гаяк ужалыме рӱдерыште улыт. Билет ак йӧршеш шергын огеш шого. Кинотеатр калык дене эре тичак темеш. Индийыште утларакшым шке фильмыштымак ончаш йӧратат. Но нунын жанрыштым ойыраш огеш лий. Ик фильмыштак комедийымат, драмымат, трагедийымат, боевикымат да молымат ужаш лиеш.

Марий Эл гыч Бомбейыш мийыше ӱдыр-влакат фильмлаште сниматлалтыныт, а рашракше фильмласе клиплаште куштеныт. Индийысе продюсер, режиссёр-влаклан Европысо ош коваштан ӱдыр-влак моткоч келшат, санденак нунын дене кумылын пашам ыштат. Ӱдыр-влакын партнёрышт индус-влак шкешт лийыныт. Нуно куштымашке уло чоныштым пыштат. Кок тылзе жапыште ӱдыр-влак шым фильмыште сниматлалт шуктеныт. Тылеч посна нуным тӱрлӧ отель ден дискотекышке ӱжыныт, куштыжо нуно шке ямдылыме программышт дене выступатленыт. Тыгак рекламыште сниматлалтыныт. Мутлан, Индийыште чапланыше хера манме шӱрашым рекламироватленыт.

«Шукыж годым площадкыш лекмеке, кушто да молан сниматлалтмынам йодын шогенат огынал. Съёмка кум кече наре шуйнен. Лач ты жапыште гына фильмын лӱмжым, мом рекламироватлымынам пален налынна. Тыге Индийысе икмыняр самырык актёр дене пырля сниматлалтынна. Тиде – Салма Кхан, Шару Кхан, Пианка Чопри, Катрина, Гувинда. Айшвария Рай денат съёмка лийшаш ыле, но ала-могай амаллан кӧра вучен ышна шукто. Салма Кхан икана мемнам шкеж деке виллышкыжат унала ӱжын. Пеш порын вашлийын, тудын нерген эн сай шарнымаш гына кодын», — каласкала Оля.

Ӱдыр-влакын паша кечышт кандаш шагат эр гыч лу шагат кас марте шуйнен. Но пел кечыже чурийым чиялташ, причёскым ышташ, вургемым чияшак каен. Кечывал деч вара съёмка-влак эртеныт. Бомбей деч посна ӱдыр-влак Хайдарабадыште, Джамшедпурышто, Нью-Делиште лийыныт. Ӱжмаш почеш тусо отельлашке тӱрлӧ презентацийыш кудалыштыныт. «Индийыште куштызо-влакым моткоч аклат да кеч-куштат пеш шокшын вашлийыт. Сандене ме кунамже шкенам чылт шӱдыр семын шижынна. Оксамат сайын тӱлат. Мыланна доллар дене тӱленыт. Пашадар деч посна эше кочкашна, олашке миен толашна посна пуэденыт», — ойла Оля.

А яра жапышт годым ӱдыр-влак Бомбейым ончаш коштыныт, поснак — олан тошто ужашышкыже. Аравий теҥыз воктене каненыт.

— Оля, а мо дене тендам Индий, Бомбей ӧрыктареныт?

— Тушто моткоч шокшо. Но ме лачак йӱр пагытлан логалынна. Сандене игече мыланна келшен толын. Бомбей – мотор ола, тӱрлӧ оҥай кушкыл кушкеш, пушеҥге-влак пеш сылнын пеледыт. Вес могырым, Бомбейыште пеш лавыран. Но еҥ-влак чонышт дене ару, моткоч поро улыт. Ола мучко Кришна Юмыштлан тӱрлӧ кугытан памятник-влак пеш чӱчкыдын шогат. Чаманен каласаш логалеш, гидын полышыж дене пайдаланен, ола мучко тӱрлӧ оҥай верлам ончаш жапна лийын огыл, шке семынна гына коштынна, южгунамже Индийысе йолташна-влак пеленна лектыныт.

Машина-влакын корно дене моткоч писын кудалыштмышт ӧрыктарен. Нимогай правилым огыт эскере. Ваштареш корныш лектын, тротуар денат кудал кертыт. Тыгодымак аварий мемнан дене таҥастарымаште ятырлан шагал. Общественный транспорт коклаште автобус гына уло. А эн шулдакан машиналан мотоциклым ушештарыше  кум ораван рикша шотлалтеш. Шукыж годым олаште меат тудын денак кудалыштынна. Грузовик-влакым гын гирлянда, шинчыр, тӱрлӧ тӱсан кагаз дене сӧрастарат, волгалтше чия дене чиялтат. Икманаш, мом сӧраллан шотлат, тудым сакалат.

Уремла ушнымаште моткоч шуко нужна еҥым вашлияш лиеш. Светофор воктене кум минут наре вучен шогымет жапыште тый декет куржын мият, виешак пижедылыт, кид денат руалткалат манаш лиеш. Сандене ме кеч-кушко кайымына годым пеленна печеньым я кампеткым эре коштыктенна. Икана ужынна, кузе кум ияшрак ӱдыр пеледышым пога, аршашыш чумыра да ужалаш шонен, еҥ-влаклан шуйкала. Йорло-влак кушто шогат-шинчат, туштак малат. Помыжалтыт да умбаке шке корнышт дене ошкылыт.

Ӱдыр-влак Индийысе ялымат ужыныт. Олян ойжо почеш, илемыштым пӧрт манаш огеш лий, омаш гай гына: кок пырдыж да леведыш. Ӱдырамаш-влакын вургемым мушкедымышт шинчашкышт чот пернен. Куш от ончал, кажне окнаште вургем кошкен кеча. Пӧръеҥ-влак пашам ышташ йӧратат. Оксам ыштен налаш манын, кеч-могай сомылымат шукташ ямде улыт. Мутлан, тушто асфальтымат ӱштервоштыр дене огыл, а кид дене эрыктат.

— Самырык-влак Индийыште кузерак илат?

— Рвезе-влак, школым тунем лекмекышт, вигак пашам ышташ тӱҥалыт. Ӱдыр-влак колледжыш, университетыш каят. Да тидын дене чыла пыта. 20-25 ияш улмышт годым марлан лектыт да сурт-сомылкаш шуҥгалтыт. Пашам огыт ыште. Сандене молан тунеммыштым умылаш неле. Туге гынат самырык-влак оксам ыштен налме нерген чот шонат. Изирак-влак кугуракым моткоч пагалат. Тыгак религийыштым жаплат, шекланат. ӧрыктара, но Индийыште кажне айдеме 80 тукымжым палышаш. А вургем шотышто Индийыштат Европысо мода шыҥен пураш тӱҥалын.

Ӱдыр-влак Бомбей гыч ятыр йолташым муын толыныт. Кызыт нунын дене Интернет гоч кылым кучат. Оля Сев лӱман йолташ рвезым вашлийын. Нуно пеш чӱчкыдын икте-весышт дене телефон дене англичанла мутланат. А лишыл жапыште Сев Марий Элышке Оля деке унала толаш шона. Ӱдырат ик ий гыч адак Индийыш миен толнеже.

Ирина Ямбаршева

Налмывер: Кугарня

1 комментарий

Filed under Артикль-влак

One response to “Марий ӱдыр Индийыште куштен

  1. Марий

    Мутат уке, марий-влаклан тӱрлӧ элыш лектын кошташ йӧн лекмылан куаныман гына. Тольык икте мыйым тургыжландара: тиде ӱдырын ойлымыж гыч мый умылшым тудлан да тудын гай вес марий-влаклан кеч Индий, кеч Африке, кеч Антарктиде лийже окса толеш гын — сай. Лектеш тудо марлан шке йӧратыме ергыжлан Индий гыч да шӱвал шында марий калыкше ӱмбак. Тудлан ок кӱл шочмо кундем, марий йылмет да монь, лийже окса да мотор рвезе…

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s