Марий Элысе юмыйӱла организацийлаште радикализм шӱлыш уке

Nikandr_Popov

Никандр Попов

Никандр Попов MariUver лаштыкын комментарийлаштыже Марий Элысе Марий йӱмыйӱлам кучышо-влак коклаште экстремизм да радикализм шӱлыш уло мо манын, шке шонымашыжым коден. Ме тудым изиш тӧрлатен савыктена.

Элыштына экстремизм койыш да экстремизм паша дене кучедалмашлан кугу вниманий ойыралтеш. Тудо 2002 ий 25 июльышто пеҥгыдемдыме 114 номеран «О противодействии экстремистской деятельности» федеральный законлан эҥертен шукталтеш. Закон экстремизмын 13 лӱдыкшӧ ойыртемжым палемден.

Тушто ойлалтеш: экстремизм койыш конституционный стройым виеш алмашташ, элын тичмашлыкшым шалаташ тыршымаш, терроризм да террор пашаш ушнымаш, мер илышыште социальный, расовый, национальный, религиозный сынан шелалтмашым вияҥден, ваш-ваш шотлыдымашым, ужмышудымашым шыҥдарымаш, айдеме да граждан-влакын праваштым шотыш налде, эрыкыштым торжан шыгыремдаш, кумыл шонымыштым шукташ мешайыше чаракым ыштымаш гоч палдырна.

Экстремизмын ойыртемже — нацизм шӱлыш. Экстремизмын вес ойыртемалтше палыже – кугыжаныш кучем-влакын, верысе самоуправлений, избирком, мер да религиозный организаций-влакын пашаштым виеш, тӱрлӧ семын лӱдыктылын чараш тыршымаш. Документыште палемдыме: экстремист-влак чӱчкыдынак кугыжаныш кучемыште ыштыше пашаеҥ-влакым лӱмын шонен лукмо аляк ой дене титаклаш тыршат.

Экстремизм ваштареш кучедалаш йӧнанрак лийже манын, 2013 ий 11 сентябрьыште Генаральный прокуратур да МВД Уголовный кодекс-влакын 26 статьяштым уэмден рашемдышт. Административный правонарушений-влакым виктарыше кодекс-влакымат кызытсе пагытлан келыштареныт. 2013 ийын, 28 декабрьыште технологий шотышто федеральный законышкат экстремизмым сорлыклашлан йӧнештарыме вашталтыш-влакым пуртымо.

Экстремизм ваштареш кучедалме пашам саемдашлан верчын 2020 ийын 29 майыште Президент 344 номеран “Об утверждении Стратегии противодействия экстремизму в Российской Федерации до 2025 года” лӱман указым лукто. Документыште виешлен ыштыме, экстремизм идеологий-влаклан да радикализм койышлан у умылымашым, политический акым пуымо. Мутлан, «радикализм — бескомпромиссная приверженность идеологии насилия, характеризующаяся стремлением к решительному и кардинальному изменению основ конституционного строя Российской Федерации, нарушению единства и территориальной целостности Российской Федерации» манын рашемдыме. Документ экстремизмым политический, идеологический, расовый, национальный да религиозный ваш ужмышудымаш да кучедалмаш негызеш ылыжше, мер илышлан лӱдыкшылыкым шочыктышо, айдемын праважым, кугыжаныш кучемысе закон-влакым торжан пудыртен ыштыме паша семын акла. Тыгай шакше паша чынжымак калык да религий-влак кокласе кылым йӱкшыктара, Стратегийыште палемдыме: тудо тыгак Россий Федерацийын конституционный стройжылан, элнан иктешлыкшылан лӱдыкшым шочыкта. Экстремист-влак ваш-ваш ужмышудымашым, кучедалмашым ылыжтен шогат, айдемын чапшым, лӱмнержым шотлыде игылтыт, чылажымат террор йӧн дене, виеш поген налын ышташ ӱжыт…

Юмылан тау, Марий Элыште экстремизм, радикализм – «насилий идеологий» огеш озалане. Марий Элысе юмыйӱла организацийлаште экстремизм, радикализм шӱлыш уке. Тудо марий онаеҥ-влак коклашке шыҥенат ок керт. Вет нуно кугыжаныш кучем дене иквереш пашам ыштат.

Кӧм вара онаеҥ-влак радикаллан шотлат? Улыт мо нунын коклаште виешлен, тошкен-шурен пытараш шонышо, Российысе конституционный стройым шалаташ тыршыше, элнам пайлен шеледаш ӱжшӧ иктаж-могай еҥ? Мутат уке, илалше да рвезырак онаеҥ-влак коклаште тыге шонышо иктат уке. Политический йодышышто Юмыйӱла организаций Российысе кугыжаныш кучемын идеологийже дене келшен пашам ышта. Але ончалына экстремизм шӱлышым, экстремизм идеологийым, айдемын праважым, кугыжаныш кучемысе законым пудырташ ӱжшӧ-влак шотышто. Тыгай еҥат нунын коклаште уке!!!

А кӧм вара экстремист маныт? Тыгай шомак онаеҥ-влак коклаште 2020 ийыште лекте. Амалжылан организацийын пашажым вияҥдыме шотышто ончыклык корным палемдыме шотышто мутланымаш лийын. очыни. Юмыйӱлан пашажым вияҥден колташ ӱжшӧ, калык шинчаончалтышнам пойдарен шогаш, кушкын толшо рвезе тукым дене лишкырак лийын пашам ышташ темлыше еҥым вурсымышт годым ала-молан «экстремист» мутым умшашкышт налыныт. Илалше-влаклан у корно, ондак ыштыдыме паша йӧндымын чӱчын. Тидын негызеш вашумылыдымаш шочын, а варажым … «экстремист тӱшка» ой шочын…

Але налына «радикал-влак» шотышто мутым. Тыштат уке Стратегийыште кучылтмо «радикализмын» пушыжо. Онаеҥ-влак коклаште власть ваштареш ойлен коштшо иктат уке. Нигӧжымат «бескомпромиссно приверженные идеологии насилия, стремящиеся к решительному и кардинальному изменению основ конституционного строя Российской Федерации, нарушению единства и территориальной целостности Российской Федерации» манын огына керт. Радикал мутым онаеҥ-влак шке семынышт, бытовой уровеньыште умылымо семын гына умылат. Тиде умылымаш политический оценке дене йылт икгай огыл!

Кызыт чыла эл мучко 2020 ийыште лукмо Стратегийым илышышке шыҥдараш пижыныт. Марий Элыштат тиде паша ышталтеш. Ала-кӧлан кӱлын Стратегийын Марий Эллан кӱлешлыкшым ончыкташ, экстремизм шӱлыш дене кучедалме пашан каен шогымыжым рашемдаш. Вот и лектын МТР активист-влак коклаште «экстремист», «радикалист-влак» нерген шонкалымаш. А муниципальный организацийлашке колтымо документ редакционно йоҥылыш возымо лийын. Сайын шоналтен возаш гын ончыкташ кӱлеш ыле, кузе онаеҥ-влакым Стратегийым илышышке пуртымо пашашке лишемдаш, нунын полшымо дене тиде пашам вияҥдаш. Вашкеныт… А вашке паша – важык кая!

Чаманен каласаш логалеш: ала могай еҥын экстремизм, радикализм мут-влакым колын, нунын кӧргӧ содержанийжым умылыде ойлыштшо-влак шкештат огыт пале: мом ойлат, молан тыге ойлат. Тӱҥжӧ нуно огыт пале: кушко шуктен кертеш умылен шуктыдымо политический термин-влакым тыглай илышыште вашлиялтше умылыдымаш-влакым рашемдашлан кучылтмаш. Нине термин-влакым кучылтшо илалше онаеҥын умылтарымашыже власть кучемыште тыршыше политик-влакын умылымашышт деч кава ден мланде кокласе ойыртем семынак ойыртемалтыт. Туге гынат онаеҥ-влакын шоналтыде ик-кок мутым кучылтмыштлан политик-влак шке акыштым пуэн сеҥат. Эн чот лӱдыкшыжӧ: тыгай казус пӧрдшӧ вакшкӱ коклашкат шуктен кертеш.

Торъялыште погынышо-влаклан сайынрак шоналташ кӱлеш ыле. Кузе молан да кӧм нуно экстремист семын аклат, кузе 2020 ийыште пеҥгыдемдыме Стратегийым илышышке пурташ, калыкым азапыш логалме деч утарашлан мом ышташ темлат, Юмыйӱла организаций-влакын пашаштышт тиде шонымаш ончыкыжым могай верым налаш тӱҥалеш. Очыни, тиде йодыш деке эше ик гана пӧртылаш верештеш…

Никандр Попов

4 комментария

Filed under Артикль-влак

4 responses to “Марий Элысе юмыйӱла организацийлаште радикализм шӱлыш уке

  1. Пеш сай сералтын. Марий калык Ош поро Кугу Юмылан ишаныше калык, нигунам емгак пашалан нигӧмат ӱжын огыл, кумалтышыште нигунамат политика нерген мут лектын огыл. Мый колынам, кунам Таныгин А.И. марий погын годым политика нерген ойлен, а моло карт шамыч-влакын тыгай мутыштым колын ом ул. Садлан мый кок кидымат нолталам Марий Ушемын тале айдеме-влакын пашашт сай кайже манын. Нуным вурсаш толашат, а ведь нуно веле уло ыштышаш паша-влакым Марий Элыште нӧлталыт. Да и Радыгиным Удмуртий гыч эре вурсаш тӧчат, неретым Марий Элыш ит шӱш манын. А тудо огыл гын, кӧ тыланда полша? Яковлева, Александров, Мочаев или Юзыкайн. Те нунылан ода кӱл, нунын проблемышт весе, кузе шкеныштым ончыктыш выбор годым и кузерак депутатыш логалаш.

  2. Анатолий

    Чыла раш,чын, профессор Никандр Поповын возымыштыжо.

  3. Аноним

    Радикализм уке маныда? Сайракын Танаковын серымаш-влакым лудын лекса.

  4. Аноним

    А Головин радикал огыл мо? Карт-кугыза шкенжым лӱмден йӧршын Марий Юмынйӱла дене кылдалтдыме «знахарский» услугым пуен оксам ышта. Тиде Марий Юмынйӱлам шӱктарымаш огыл мо?

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s