Вийви Луйкын ”Шӹмшӹ тыр шошым” романжы кырык марла

Кäндäкшӹмшӹ августын Цикмä халашты Никон Игнтаьев лӹмäн библиотекӹштӹ Кырык мары районын культура пöлкäм вуйлатышы Лидия Смирнован палшымыжы доно эстон сирӹзӹ ”Шӹмшӹ тыр шошымжы” дä финн сирӹзӹ Вäйнö Линнан ”Пäлӹдӹмӹ салтак” романвлäн презинтациштӹ эртен.

Кок романге книгä семӹнь кäнгӹжӹм ”Сарта” книгä лыкмашышты лäктӹнӹт. Пӹтäришӹжӹ Таллиннӹштӹ, кокшыжы Хельсинкиштӹ. Презентацим романвлäн сäрӹзӹ, ти корнывлäм сирӹшӹ эртäрен. Ти мероприятишкӹ районыштыш библиотекарьвлä дä кырык мары йӹлмӹм тымдышывлä толыныт. Зал циц ыльы, тидӹжӹ туан йӹлмӹ доно лыкмы книгäвлä докы интерес ылмым анжыкта. Колыштшывлä анзылны мӹнь кӹтӹкӹн кӹзӹтшӹ эстон дä финн литературывлä, Эстоништӹш Родньык халыквлäн программыжы дä Суомиштӹш М. А. Кастрен Ушемӹн культура проектвлäжӹ гишäн шайыштальым.

Шӹмшӹ тыр шошым” Вийви Луйкын сек яжо романешӹжӹ шотлалтеш. Романышты лиäлтмäшвлä изи ӹдӹрäшӹн кечӹ йӹдеäш йыштылмыжы доно кӹлдäлтӹнӹт дä ти ӹдӹрäшӹн анжалтышыжы гач пуалтыт. Мам тӹдӹ ужеш, мам ӹштä, кыце кого эдемвлäм ынгыла – цилä тидӹм книгäн корнывлäшкӹжӹ сирä. Ти роман тамахань магический ылеш, лыдаш тӹнгäлäтäт, öрдӹшкӹ тидӹм пиштӹмӹ ак шо, мам ӹдӹрäш эче шанен лыктеш, тидӹм пäлӹмӹ дä седӹндонат ӹлӹштäшӹм шäргäлмӹ шоэш. ӹнянем, ти романым кырык марла лыдшывлä мелӹн вäшлит, тӹдӹн докы кыце коготраквлä, тенгеок сäмӹрӹк лыдшывлäнäт интересӹштӹ лäктеш.

Презентаци годым книгäвлäм сäрӹмем, сирӹмем дä нӹнӹм лыктын шалгымем гишäн шукы шокшы шаям колаш ли. Кырык дä кожла марывлäн культутрына верц патырын шалгышы кого фигурыжы – Альберт Фотеевич Смирнов мӹлäнем ”Марий Элын сылен нäлмӹ Культура пäшäзӹ” лӹмӹм пуаш манын, шанымашым вäк лыкты. Мӹньжӹ ти шанымашлан лач йӹрäлтӹшӹм дä Альберт Фотеевичлäн таум келесӹшӹм. Тӹ годымок библиотекарьвлä дон туан йӹлмӹнäм тымдышывлä кырык марла шукярк книгäм лыкташ келеш манын, мӹлäнем согоньым пуэвӹ. Лӹмӹнок нӹнӹ тетявлäлäн дä когорак классвлäштӹ тыменьшӹвлäлäн книгäвлä келӹт маневӹ. Ти шотыштыжы мӹнят нӹнӹ доно ик мелäн ылам манын келесӹшӹм дä кердмем семӹнь палшаш сöрӹшӹм. Седӹ, ӹшкӹмӹм макташ яжо агыл, но кынам ”Валери, тӹнь туан культурынажы гишäн шаяэт доно веле агыл, пäшäэт донат шытырланет, шукым ат попы, но шанен шӹндӹмӹ пäшäэтӹм седок ӹштет, седӹндон книгäвлäэтӹм и йӹдеок ужына” манын кыдыжы келесевӹ. Дä пäледä, техень шаяжы мӹлäнем Сылен нäлмӹ Культура пäшäн лӹмжӹ гӹцäт пурыракла шакта. Литература доно кӹлдäлтшӹ пäшäэм мӹнь заслуженный лӹмвлäм нäлäш агыл ӹштем, тидӹ мӹлäнем интересно дä тӹ годымок шӱмешем лишӹл.

Äлдок, кырык марла попенä, лыдына дä кырык марла книгäвлäм нäлӹнä!

Кыце кӹзӹтшӹ жепäш кырык дä кожла марынвлä туан йӹлмӹнä доно лыдыт? Тетя лыдаш яратыжы манын, ти яратымашым школ яктеок тӹдӹлäн ушымыла манын попат. Тидӹжӹ туан йӹлмӹлä кӹтӹк лыдышвлäм дä ямаквлäм шайыштмы гӹц тӹнгäлäлтеш. Ти шотышты туан йӹлмӹ доно мырымы мырывлääт кого рольым мадыт. Кырык марла тетя литература чӹдӹ лäктеш гӹнят, воксеокшок тӹдӹ уке манын ана келесӹ. Ти шотышты остатка ивлäн ”Сарта” книгä лыкмашат кого пäшäм ӹштен. 2003-шы и годшен тӹдӹ цилäжӹ 20 нäрӹ книгäм пецäтлен лыктын. Мане, книгäвлä лäктӹт, но кыце нӹнӹм халыкна лыдеш? Кӹзӹт, кынам ӹлӹмäшнäм компьютеризаци äвäлтä, тетя характерӹн формируялтмашты книгäм лыдмаш кого рольым мадеш. Тетявлä книгäвлä докы мелӹн лиштӹ манын, нӹнӹлäн юкын лыдмыла манын специалиствлä попат. Тидӹжӹм тонышты, äтя дон äвäвлäштӹ дä папи дон тоьтявлäштӹ ӹштӹшäшлык ылыт.

Седӹ,тидӹм ӹштäш манын, тетям мотивируен мыштымыла, панды лӹвец агыл тидӹм ӹштӹмӹлä. Текстӹн лаштыкшым лыдмы паштек, тетялäн ядмашвлäм пумыла дä тӹдӹ изиш анализӹм, фантазижӹм пачшы манын, нӱшмӱм пиштäш цацымыла. Тетя тидӹм ак ӹштӹ гӹнят, тӹдӹ вӹкӹ ”äрвä вуй” манын моло саслаш ак кел. Вет цилä тетяок тöрöк пумы материалым вуйыштыжы шолтен лыктын ак керд, кыдыланжы кужырак жеп келеш. Но тетя годым лыдмы ямаквлä, лыдышвлä дä книгäвлä курымеш äшеш вазын кердӹт. Шамаклан, мӹнь ӹшкежäт иктä лу и кытлаш ылмем годым кäнгӹж каникулвлä годым лыдмы ”Лыдшашлык книгäм” курымем äштем. Дä эче äштем, кыце äтям газетвлäм лыдыкта дä мам тӹштӹ сирӹмӹ, кӹтӹкӹн шайышташ ядеш ыльы. Тенгежӹ гӹнь психологвлäн, изи годым лыдмаш, курымеш лыдаш яратымылан нӱшмӱм пиштен кердеш манмы шаяштым мӹнь ӹшкежӹ изишäт такешеш ам лык.

Книгäвлäм выжалымы-нäлмӹ гишäн

Книгä – тидӹ товар дä товарым выжалаш манын, нäлшӹ дон выжалышы лошты кӹл лишäшлык. Дä эчежӹ выжалымы вäр. Кӹзӹтшӹ каеш, товар улы, нäлшӹжäт лин кердеш ылнежӹ, но пиш ӹжäл – выжалымы вäр уке. Кырык марла книгäвлäм Кырык сирӹштäт, Кожла сирӹштäт нäлнет гӹнят, сотыгечӹн сарта донат вäк кӹчäл ат мо. Техень ситуацим вашталташ келеш ылнежӹ. Шамаклан, Европышты цилä сола лапкашток иктä лоца улы, кышты книгäвлä киäт äль шалгат дä нӹнӹм нäлäш шанышыжы кидӹм виктäлтен, анжал-шäргäл дä тидӹ паштек нäлӹн кердеш. Äнят ти системӹм Кырык Мары дон Кожла Марышты веле агыл, а Марий Эл кымдык пыртымыла?

Тӹ годымок ик иштӹ маняр книгä лäкшäшлык? Седӹ, сӹлнӹшая книгäвлä гӹц пасна, кырык марла вес йиш книгäвлääт лäкшäшлык ылыт. Шамаклан, ти шотышты церкӹ керäл пäшäм ӹштä, махань-шон увервлäжӹм кырык маралаат шäрä. Кäнгӹжӹм Кырык Марышты ылмем годым Шур монастырьын церкӹштӹжӹ ”Мироносецӹн шаяжы” брошю¨рывлäм нäлäш йöн ли. ”Махань книгäвлäм кырык марла лыднедä?” манын лыдшывлä гӹц ядымат, техеньӹрäк результат пäлӹ ли: шукынжок кырык марла авторвлäн книгäвлäм веле агыл, тенгеок вескид йӹлмӹвлä гӹц сäрӹмӹ пäшäвлäм лыднештӹ, инженер- технарьвлä, солакудыло спецалиствлä дä юридический образованиäнвлä детективлäм кидӹшкӹштӹ туан йӹлмӹнä доно кычынештӹ, гуманитарвлä, медиквлä дä юриствлä вадывел поэтвлäн модернисткий лыдышвлäштӹм лыдаш йäмдӹ ылыт. ”Мам 14-18 иäш ӹдӹр-ӹрвезӹвлä лыднештӹ?” манын библиотекарьвлä гӹц ядмыкем вäшештӹмäш коктеш шелäлтӹ. ӹдӹрвлäм яратымаш романвлä интересуят гӹнь, ӹрвезӹвлäлäн Гарри Поттер стиль доно сирӹмӹ книгäвлä келӹт. Тенгежӹ гӹнь, кырык марын лыдшывлä Европыштыш лыдшывлä гӹц нима донат ак айыртемäлтеп, тӹштыш сäндäлӹквлäштäт лач техень тенденциок кеä.

Маняр книгäм кырык марла лыкмыла?

”Маняр книгäм кырык марла ик иштӹ лыкмыла?” ядмашеш, библиотекарьвлä 6-8 книгäм манын келесевӹ (келесäш келеш, кырык марла остатка ивлäн пиш чӹдӹ книгä лäктешäт, шукыракым лыкташ лимӹ гишäнжӹ нӹнӹ акат тӹлнеп), но мӹнь ӹшкежӹ 16-18 книгäм лыкмыла манам доко дä жанрвлä доно нӹнӹм тенге пайылаш лиэш: тетя садышкы каштшывлäлäн – 2 книгä, тӹнгäлтӹш классвлäлäн – 2, покшал классвлäлäн – 2 книгä, когорак классвлäлäн (тейненджервлäлäн) – 2-3 книгä, поэзи – 4 книгä, детективлä, фэнтези (романвлä, новелла книгäвлä) – 3, вес йиш проза дä романвлä -3 книгä. Тидӹ сӹлнӹшая шотышты. Тӹ годымок церкӹ, сола кудыло, пöртӹм дä äмвичӹм тӹвӹлäйӹмӹ, политикыштыш актуальный ядмашан дä истори (солавлäн истори) книгäвлä. Маняр шукы книгä туан йӹлмӹнä доно лäктеш, тӹнäр шукы халыкнан культурыжы анзыкыла виäнгеш дä йӹлмӹлäннä цаткыды базы лиэш. Книгäвлäм Тымдымаш министерство дон Культура министерство веле агыл лыкшашлык ылыт, мäлäннä спонсорвлäн системӹмäт анзыклыла виäнгдӹмӹлä, тидӹ гӹц пасна Кырык Мары район дон Килемар район кооперируялт, ик иштӹ иктä 2-3 книгäжӹмок лыкшашлык ылыт. Вес вäрвлäштӹ гань, газет редакцивлääт книгäвлäм лыкмы гишäн шанымашым öрдӹшкӹ шӹкäлшäшлык агылеп. Эчежӹ Кырык мары районын Культура отделыштыжы йори литература пäшäм курируйышы дä книгäвлäм лыкмы верц вäшештӹшӹ специалист лиэш гӹнь – изишäт уты ак ли. Дä сӹлнӹшаяна гишäн попенä гӹнь, тӹнäм ”У сем” журнал ти шотышты кого пäшäм ӹштӹшäшлык, тӹдӹ ӹшке докыжы сäмӹрӹк авторвлäм аздарышашлык, ӱжшäшлык, мотивируйышашлык. Вес финн-угр журналвлä ганьок, ти журналланат ӹнде ӹшке имиджӹм вашталташ жеп шон, тидӹжӹ кыце вӹлвäл дизайнжым, тенгеок кöргӹштӹш материалвлäжӹмäт тӹкäлшäлык. Пäлем, ӹрвезӹ кырык дä кожла марынвлä лошты сирäшäт дä вескид йӹлмӹвлä гӹц сäрäшäт йäмдӹвлä ылыт, но нӹнӹ доно кӹлӹм веле кычен мыштымыла. Тевеш, пашкуды удмуртвлä ти шотышты махань кого пäшäм ӹштäт, нӹнӹн цилä литературышты кӹзӹт сäмӹрӹк авторвлäн кидӹштӹ. Сäмӹрӹквлä сирäт гӹнь, тӹнäм мäмнäн литературынан толшашыжы ӹнян кидӹштӹ лиэш.

Кырык мары Культура Фонд гишäн

Кырык Мары Культура Фонд гишäн иктä-кок и перви сиренäм ыльы. Шанымем доно кырык, кожла дä вӹтлäмарынвлäн ик Культура институтна лин кердеш, кыды туан йӹлмӹнä, литературына дä культурына гишäн шытырланаш тӹнгäлеш. Ти фонд ӹшке пäшäжӹм концертвлäм, кырык дä кожла мары атрибутан открыткывлäм, футболкывлäм, альбомвлäм, книгäвлäм лыктын, оксам ӹштен, культурышкына пиштен кердеш. Пäледä, кыце 160 и перви кырык марынвлä Шурышты монастирӹм пачаш манын оксам погенӹт? Ти йöнжӹм, шанем, мäлäннä кӹзӹт кычылташ жеп шон. Дä эчежӹ Йылым лӱктäлмӹ гишäн кырык марынвлäлäн утла шулдеш ӹшкӹмӹм пуаш ӹнжӹ ли. Йылым лӱктäлмӹ ваштареш лимӹлä дä лӱктäлӹт гӹнь, халыкнан йӹлмӹжӹм, литературыжым дä культурыжым виäнгдäш дä переген кодаш манын, государство махань гарантивлäм пуа, тидӹм документально анжыктымым тергӹмӹлä, вет мами т попы, тӹ фирмывлä дä органвлä, кыдывлä Йылым лӱктäлнештӹ, ӹшке выгодышты дä кӹшäнӹштӹ гишäн шанат, а эксӹкшӹм вäрӹштӹш эдемвлä, ти шотышты, кырык дä кожла марынвлä ӹшке кавштына доно шижӹнä лиэш.

Мычашеш кӹтӹкӹн Халыквлäлоштыш законвлä гишäн сирäлтем, кыдывлäм РФ-äт ратифицируен. Äшӹндäредä вет: цилä халыкын туан йӹлмӹжӹ доно попаш, тыменяш, культурыжым виäнгдäш, книгäвлäм лыкташ праважы улы. Йӹлмӹм виäнгдӹмäштӹ ТВ дон Радиоат кого рольым мадыт. Тидӹ гӹц пасна, ООН эче тыгыды халыквлä шотышты махань-шон йори законвлäм лыктын, махань прававлäштӹ нӹнӹн улы, тидӹ гишäн тӹштӹ кымдаракын сирäлтеш. Тӹнгжӹм – вäрӹштӹш тыгыды халыкын культурыжым, йӹлмӹжӹм дä традицижӹм переген кодаш манын, государствывлä экономикӹштӹм виäнгдӹмӹ годым шотышкы нäлшäшлык ылыт. Кугижäнӹш тыгыды халыквлäлäн гаранцхы лишäшлык. Äштедä вет, имештӹ РФ-ӹн тӹнäмшӹ президенцхӹ Владимир Путин Саранскышты ”Российӹштӹш финн-угрвлä комфорт доно ӹлӹшäшлык дä ӹшкӹмӹштӹм кäньӹлӹн шижшäшлык ылыт” манын келесен. Ти шанымаш кырык дä кожла марынвлä лошты лачокат ма ӹлӹмäшӹшкӹ пырталтеш?

”Сарта” книгä лыкмаш техень книгäвлäм лыктын:

2003.
Астрид Линдгрен, ”Ваштарсир Эмиль”, вӹцкӹж коман, кышкы 2 книгäм пыртымы: ”Ваштарсир Эмиль” дон ”Ваштарсир Эмильӹн у масаквлäжӹ”.
Мика Валтари, ”Синухе”, 1-шӹ том. Кӹжгӹ коман.

2004.
Астрид Линдгрен, “Тек Ваштарсир Эмиль соок ӹлä”, вӹцкӹж коман.
Мика Валтари, ”Синухе”, 2-шы том. Кӹжгӹ коман.
Валери Микор, ”Шур сирӹштӹ пöрт”, вӹцкӹж коман.

2005.
Кырык мары поэзин антологижӹ. “Äлдок иквäреш линä!”, кӹжгӹ коман.
Элен Ниит, ”Изи ӹдӹр Пилли-Ри”, кӹжгӹ коман.
Алексис Киви, ”Шӹм шӱмбел”, кӹжгӹ коман
Антон Таммсааре, ”Кугижä дон шӹжвӹк”, кӹжгӹ коман.

2006.
Астрид Линдгрен, ”Кужы цылкаан Пеппи”, кӹжгӹ коман.
Энн Рауд, ”Рехень Пандаш, Ыжга дä Пелейыдал”, кӹжгӹ коман.
Туве Янссон, ”Комета толеш”, Мумитрольвлä гишäн ямак. Кӹжгӹ коман. Тӹшкӹ техень ямаквлäм пыртымы: ”Изи Трольвлä дон полой вӹд”, ”Комета толеш” дä ”йозы шляпä”
Минна Кант, ”Анна-Лийза”, кӹжгӹ коман.

2007.
Ик книгäмäт лыкмы агыл, но ”Цикмä” журнал лäктӹн.

2008.
Вийви Луйк, “Шӹӹмшӹ тыр шошым”, вӹцкӹж коман.
Вäйнö Линна, “Пäлӹдӹмӹ салтак”, вӹцкӹж коман.

Книгäвлäм нäлнедä гӹнь, MariUver-ӹш ядын, сирен колтен кердӹдä.

Валери Аликов

Фотовлä: Сäрӹзӹ Жалери Аликов Никон Игнатйев лӹмäн библиотекӹлäн кок у книгäжӹм пуа.
Библиотекарьвлä дон туан йӹлмӹм тымдышывлä. Цикмä, 08.08.08

Оставьте комментарий

Filed under Артикль-влак

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s