Кыце кырык дä кожламары школвлäштӹ йӹлмӹм лывыртат

Книгä лыдшывлäн клуб

Шергäкäн лыдшы, ”Цикмä” журнал дон MariUver у рубрикӹм пачыт, кыдын лӹмжӹ ”Книгä лыдшывлäн клуб” лиэш. Ти клубышты кыце кырык, тенгеок алык марла дä тидӹ гӹц пасна вес йӹлмӹвлä доно сирӹмӹ книгäвлäм лыдаш, анализируяш дä рекламируяш, махань-шон аннотацивлäм сирäш тӹнгäлӹнä.

Ти рубрикӹн пӹтäриш книгäжӹ 2005-шӹ ин Йошкар-Олашты лыкмы ”Йӹлмӹ лывыртымы пäшä” лиэш. Авторвлä: З. В. Учаев дон Г. Н. Сидорова. Артньык (художник) Л. Д. Пашкина.  Кинигäн тиражшы: 1000 экземпляр дä тӹдӹм Суомиштӹш М. А. Кастрен Ушемӹн палшымыжы доно лыкмы. Книгä 5-7-шӹ классвлäштӹ тыменьшӹвлäн туан йӹлмӹнäм лывыртышашлык. Тенгежӹ гӹнь, äлдок, мääт анжална, кыце ти книгä функцижӹм ӹштäш тӹнгäлеш.

Книгä 190 ӹлӹштäшäн дä кӹжгӹ коман. Комжы шукы цӹреäн. Кöргӹштӹжӹ цилä картин шимӹ-ошы, ик шукы цӹреäн картинӹмäт пыртымы агыл.

Тошты, советский жепäш методологи доно сирӹмӹ книгä?

Пӹтäриок ма сӹнзäшкӹ керӹлтеш, материалым уты доно ик ӹлӹштäшӹшкӹ шӹшкӹн шӹндӹмӹ. 11 иäш тетявлäлäн тинäр текстӹм ик ӹлӹштäшеш пумаш — тидӹ утла шукы. Лыдмышты годым нӹнӹ янгылаш тӹнгäлӹт дä тенге ти книгä докы интересӹштäт ямеш. Тидӹжӹ 5-шӹ классышты тыменьшӹвлä доно веле агыл, вет ти книгäм тетя 3 и сагажы школышкы намалшашлык. Тенге тӹдӹ книгä тервен нерат лиэш дä туан йӹлмӹнä докыжат ӱкшен кердеш.

Шанымем доно Мары Эл Республикӹн министерствыжы иктä-махань книгäм лыкташ келешäт веле ти книгäм лыктын. Малын тенге сиремжӹ? Книгäм 1995-шӹ инок лыкмы дä лу и эртӹмӹкӹ тӹ книгäмок угӹц лыкмы! Ти лу иштӹ Марий Элышты изишäт ма ӹлӹмäш вашталтде?

Шанымем доно ти книгä кӹзӹтшӹ жепӹн тергӹмäш доно сирӹмӹ агыл, тидӹжӹм лексика дон текствлä гӹцок цакленä: кӹзӹтшӹ Кырык сирӹштӹ солавлäштӹ шукынжок фермервлä дä частный предпринимательвлä ылыт гӹнят, текствлäштӹ нӹнӹ гишäн нимат сирӹмӹ агыл, ныр пäшä со колхозвлä дон совхозвлäштӹ кеä.

Тидӹ гӹц пасна кӹзӹтшӹ жепäш ӹлӹмäшӹн тӹнг атрибутшым – компьютерӹм ик картинӹштäт ат мо дä текствлäштäт ти хäдӹр ак äшӹндäрäлт. Советский жепäш традици семӹнь, книгäштӹ утла шукы военный тематикäн текствлäм пумы.

Картинвлä квалитетышты дä эстетический сӹнӹштäт таманяр пачаш яжорак дä цеверрäк лин кердӹт ыльы. Вет книгäм коговлäлäн агыл, а тетявлäлäн лыкмы. Книгäштӹ реальный ӹлӹмäш гӹц ик фотоат, ик картинäт уке – цилä ямакыштыш гань персонажвлäм веле тӹштӹ анжыктымы.

Мане, тенге лиäлтӹн, но вет книгäм лыкшы специалиствлä книгäм лыкмы анзыц махань книгäвлäм вес халыквлä ӹшке школвлäлäнӹштӹ лыктыт, анжалшашлык ылыныт. А кӹзӹт иктӹм пингӹдӹн келесäш лиэш — ти книгäм лäкмӹжӹ семӹнь архивӹшкӹ дä макулатурышкы колташ лиэш, анзыкыжым, Йымы палшыжы, техень йыкырикä, сӹндӹмӹ д луды книгäвлä мары тетявлäлäн ӹнжӹштӹ лыкеп.

”Книгäм лыдшывлäн клуб” вес гäнä Антон Хансен Таммсаарен ”Кугижä дон шӹжвӹк” книгäжӹм анализируя. Ти книгä гишäн ӹшке шанымашвлäдäм MariUver-ӹш колтен кердӹдä.

Книгä комжын картинжок раельный ӹлӹмäш гӹц мӹндӹрнӹ

У и мары культурышты сек кого айо дä ти айом анжыктымы годымат вäк книгä лыкшывлä шукы цӹреäн ӹлӹштäшӹм кычылтделыт.

”Книгä лыдшывлäн клуб” вес гäнä Антон Хансен Таммсаарен ”Кугижä дон шӹжвӹк” книгäжӹм анализируя.

Валери Аликов,
”Цикмä” журналын редакторжы.

Фотосӱрет-влакым кугемдашлан темдалза.

10 комментариев

Filed under Книгам лудшо-влакын клубышт

10 responses to “Кыце кырык дä кожламары школвлäштӹ йӹлмӹм лывыртат

  1. Валера, вот открываем радио (горномарийское),
    запарились — очень много слов Вы (горномарийцы) потеряли: например, не смогли найти слово по-горномарийски: «подарок» (по луговому 4-5 синонимов есть), а у вас только «подарка», что за хрень? Куда марийские слова подевали? Одни русофицированные…

  2. Переведи «Мурпӧлек» на горномарийский, за неделю ни один горномарийский «лингвист» это не смог сделать (в Марий Эл), только не говори, что «пӧлек» — это татрское слово, если всё-таки сказал — то переведи слово «Мурсий» (сложное слово от «мыры» и «сий»)

  3. P.S. татрское следует читать как «татарское» (опечатка была у меня)

  4. Опанас

    При всем моем уважении к Валере, Андрей, у него у самого та же проблема. Он неоправданно много использует западные, русские термины, может, этим хочет подчеркнуть свою «цивилизованность», «западность». Но его горномарийский очень даже неплох, но как говорит среднестатистический горномариец на своем горномарийском языке (сужу по передачам «Кырык сирем» и непосредственному общению) это просто УЖАС, обычно это 50-80% русских слова с марийскими окончаниями. Причем горномарийцы страдают нетерпимостью к лугомарийскому и многие термины которые есть на лугомарийском можно было адаптировать для горномарийского, нет они ни за что не будут использовать ненавистный лугомарийский лучше скажут на русском… Грустно.

  5. Tsikma

    Шäлä! Тенге-тенге, мӹнь книгä гишäн сирем, а тä мӹнь дä кырык марынвлä гишäн. Малын кырык марынвлä тенге худан туан йӹлмӹ доно попат, тидӹ халыкын вуйнамат ылмыжым ак анжыкты — тидӹ школ системӹ техень. Мäмнäм кыце тымденӹт — кыце яжоракын рушла дä хударакын туан йӹлмӹлä попет, яжорак веле. Кыце ти кризис гӹц лäкмӹлä, тидӹ гишäн, äлдок шаналтенä! Äлдок туан йӹлмӹнä доно церверрäк, сӹлнӹрäк, интересныйрак книгäвлäм лыктына, мырывлäм мыренä! Дä седӹ, тидӹм иктӹмäт вуйнаматеш лыкдеок ӹштӹмӹлä.

    Тау!

    А шотеш пиштӹмӹ Акпарсын радиожуранлиствлäжӹ 1981-шӹ ин лыкмы А. А. Саваткован лӹмдержӹм анжал кердӹт. Тӹштӹ шукы керäл шамакым моаш лиеш.

  6. Опанас

    Ну, Tsikma, ни Андрей, ни мый «тыйын нерген» (мутлан, кӧ дене малмет нерген) огыл, содыки тыйын да моло курык-марий-влакын йылме лывыргылыкышт нерген серенна, але статьядын темыжлан келшыше йодыш нерген. Конешне, марий да курык марий-валкын марла удан кутырмышто эн ончыч туныктеж (образований) системе тиатакан. Садлан темлем у курык марий радиошто марий йылмылан пӧлеклалтше передачым почаш: тек тушто у курык марий мут-влакым темлат, курык марий-влаклан олык марий да моло марий диалект-влак нерген ойлат. Тыгак улшо «Марий Эл радиошто» тыгай передачым ышташ лиеш. Цельже — тӱрлӧ тӱшка гыч улшо марий-влак икте-весыштым вашлиймекышт умылышт кӧ мом марла ойла, уке гын кызыт курык да олыл марий вашлийыт да рушла кутырат.

  7. Tsikma

    Шäлä! Опанасын пиш яжо шанымаш!
    Вара весӹ, тӹ годымок, Опанас, пуры ли дä текстетӹн 1-4 корнывлäжӹм анжал. Тӹштӹ проблема гишäн сирет. Тидӹ гӹц пасна мӹнь нигынамат, иктӹлäнäт, ик публика анзылант ӹшке цивилизованностем анжыкташ цацыделам. Ти шотышты, шотеш пиштӹмӹ Опанас, самынялтат. Мам социо-лингвистика шӹмлä, шанем пäлет, дä седӹндонат текствлäм сирем гӹнь мӹнь вет Кожла сирӹштӹ шӹргӹм роэн каштшы едемӹн лексикӹм кычылтшашлык ам ыл. Тенге сирен, мӹнх вӹкет моло ам шӹдешкӹ, тенге ит шаны. Комментариетвлäлäн кого тау! Пурым шанен кодам.

  8. Опанас

    „Кожла сирӹштӹ шӹргӹм роэн каштшы“ йужо марийын палет, Tsikma, марий йылмыже тый дечет поянрак да тудо кеч-могай философий шонымашымат марла калсен кертеш. Тый эре йот мут кучылтат. Йот мутым кучылтмет деч ончыч шоналте кузе тиде шонымашедым КУРЫК МАРЛА каласаш лиеш. Але курык марий йылме тунарак мыскынь да нужна да нигузе вес семын каласш ок лий? Шонем лиеш марий йылме пеш поян, кеч-момат марла каласаш лиеш, изишак мутым возымо деч ончыч шоныман гына.

  9. Tsikma

    Шäлä! Тенегжӹ гӹнь пишок яжош! Келгӹ философи шанымашан шӹргӹм рошы марынвлä улы гӹнь, тӹнäм мары халык ак ям. Тидӹ верц сусу ылам. Техеньвлäжӹ шукыракын веле лиштӹ. Но тӹ годымок, шанем, марынвлä “шӹргӹ рошы философвлä” веле агыл, тенгеок книгäвлäм сирӹшӹ философвлä лишäшлык ылыт, кыдывлä философин терминвлäмäт ӹшке йӹлмӹштӹ кычылтытшашлык ылыт, а нӹнӹжӹ, шотеш пиштӹмӹ Опанас, латин äль äкрет грек йӹлмӹ негӹцеш ылыт. Дä философин терминвлä веле агыл, тидӹжӹ культура дон политикӹмäт тӹкäлеш. Опанас, тӹнь семӹнет ӹнде, лäктеш, цилä МАРЫ ХАЛЫКЛан ликбезӹм эртäрӹмӹлä дä тӹштӹ тӹнь лекцим мäлäннä лыдылдалат. Тидäт худа агыл, тенгежӹ гӹнь мäлäннä иктä-махань пособим äнят сирäлтет? Вычаш тӹнгäлӹнä. Вара тидӹ гишäн дискуссимäт кымдаракын нäнгеäш лиеш.

  10. Alex

    Some problems, some ideas…

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s