Акпатыр гай вий-куатан мурызына

Тудым школышто тунеммыж годым хорышто мурыктен огытыл. Йӱкшӧ чот виян лийын да моло мурышым сеҥен. А шкетын шергылтарымыжым чыланат шӱм шулен колыштыныт. Очыни, Кукмарий рвезылан Юмыжак марий калыкым чапландарыше мурызо лияш пӱрен.

Кызыт тудо Эрик Сапаев лӱмеш опера да балет Марий театрын вӱдышӧ солистше, опера ден опереттыште коло утла партий ден рольым чоҥен. Тӱнямбал да руш произведений-влак дене пырля шочмо марий классик-влакым йоҥгалтара. Мутлан, Эрик Сапаевын «Акпатыр» оперыштыже тӱҥ геройын партийжым йоҥгалтарыме годым виян йӱкшӧ, пӱнчӧ гай кӱкшӧ кап-кылже, волгыдо чурийвылышыж дене  уло шӱм-чоным тарвата да марий калыкын акрет годсо илышышкыже пӧртылтен, патыр кугезына-влакым шарныктара, тыгодым кугешнымаш кумыл шинчавӱдым луктеш.

Артист лач тыгаяк лийшаш: сценыште шкенжым кучымыж дене ончаш толшо еҥым куандарышаш, шортарышаш да могай-гынат шонымашым шочыктышаш. Вячеслав Тимофеевич чапле профессионал веле огыл, тыгак про кумылан кутырчык. Кӱкшӧ культуран еҥ дене мутланен шинчаш возышылан кугу куан.

В.Т.Созонов — Советский районысо Кукмарий ялын шочшыжо. Школ деч вара Н.К.Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш пединститутым, Озаҥысе кугыжаныш консерваторийым тунем лектын. 1987 ий гыч, Э.Сапаев лӱмеш опера да балет Марий театрыште пашам ышта,  Марий Элын сулло артистше.

— Вячеслав Тимофеевич, Тендан пӱрымашда моткоч оҥайын чучеш. Те,  Марий кугыжаныш пединститутын физика да математика факультетшым тунем лекмекыда, шочмо школыштыда туныкташ тӱҥалында. Пӱрымаш рашеммыла лийын, а Те вес ийынжак, чыла кудалтен, Озаҥыш  чымыктенда. Молан физикым лириклан алмаштенда?

— Чонемлан ала-мо ситен огыл. Эре «Ынде чыла тиде веле мо?» манын шоненам да чонемлан моткоч йӧсӧ лиеден. Очыни, рвезе пагыт, самырык вий ласкан ялыш лакемаш эрыкым пуэн огытыл. Вет пашамжат сай ыле. Школышто директорын урок деч ӧрдыжсӧ паша шотышто алмаштышыжлан тыршенам, математикым туныктенам, а кастене клубышко коштынам. Тунам шукын мураш-кушташ тале лийыныт да чӱчкыдын концертым шындена ыле, район мучкат кудалыштме. Мураш йӧратымаш кумыл виянрак улмаш.

— Чоныштыда муро йоҥген гын, молан школ деч вара вигак ты корно дене каен огыдал?

— Отличник лийынам да мый дечем ала-мом весым, шукыракым  вученыт докан, да рвезын йӱкшат иктаж латкандаш ияшрак веле тӱрыс почылтеш.

— Тугеже школым шӧртньӧ медаль дене пытаренда?

— Отличник лийынам, но шӧртньӧ медальым пуэн огытыл. Молан манаш гын, школышто йот йылме предметым тунемын огынал, туныктышо лийын огыл. Сандене Мокталтыме кагазым гына кучыктеныт. Пединститутыштат «визытанлан» гына тунемынам, кумшо курс марте фотоем Почет оҥаште кечен, а вара ӱдырым йӧратен шындымек,   «нылытан»-влак кояш тӱҥальыч да тушеч мыйым кораҥдышт. Студент жапыштат мер профессий факультетысе мурымаш студийыш коштынам, а ялыш мийымем еда клубышто эртаралтше концертлаште выступатлыде кодын омыл.

— А йоча жап гыч эн чот мо шарналтеш?

— Изием годым, очыни, моло икшыве семынак йӱр почеш чара йолын куржталышташ пеш йӧратенам да поснак лавыраште модаш келшен. Ачам вара мыйым паша гыч толмекше, «Адакат лавыраште почаҥылат!» манын вурса ыле. Ачам мыйын ятыр ий ялсовет да коло ий наре колхоз председательлан  тыршен. Очыни, тудлан тыгай лавыран эрге сайын чучын огыл. Кажне каникуллан авамын шочмо ялышкыже, Шернур районысо Пекпулат  почиҥгаш коштынам. Тушто футболла модаш пеш йӧратенам. Колым кучаш коштмыжо могай оҥай лийын! А книга нерген ойлаш гын, малаш вочмеке кок шагат йӱд марте лудам ыле. Авам тулым от йӧртӧ манын вурса, а мый книга деч ойырлен ом керт. Школ библиотекыште приключений книгам лудын пытаренам ылят, ялысе книга пӧртыш кошташ тӱҥалынам. Тудыжо клубышто верланен ыле, янда дене пӧлымӧ лийын. Тушко мый кыдеж янда гоч пурен, кондымо книгам ӱстембак пыштен, мом налын кайымем возен кодем ыле. Книга оза тыге ыштымемлан тӱҥалтыште вурсен, а вара нимом огеш ойло ыле. А молан вурсашыже, мый вет чыла арун ыштенам. Сӱретлашат пеш йӧратенам. Сӱретлыме дене школышто эртарыме конкурслаште  чӱчкыдын икымше верым  налам ыле.

— Тугеже Те изинек творческий шӱлышан кушкында. Очыни, тыгай вийым шочмо мланде шыҥдарен шоген. А кызыт ялышкыда чӱчкыдын коштыда?

— Чӱчкыдын. Шочмо суртым кодымаш уке, эре пеленжак улам, пече меҥге йӧрлеш гын, тыманмеш  тӧрлем. Ачам кызыт шочмо ялыштак, шӱжарем дене ила, а авам шукертак ынде уке. Кеҥежым тушто еш дене канаш йӧратена. Яра жапем тӱҥ шотышто мыйын шочмо мӧҥгыштӧ эрта.

— Те оперысе мурызо улыда, а пелашда Элина Архипова — композитор. Кок кугу творческий личность кузе ик мутыш шуэш?

— Мыланна когылянна куштылго. Мый пелашемын шуко марий мурыжым, оперыжым муренам. Ваш-ваш ой-каҥашым пуэдена. Тунамак ӱчашымаш лектеш. «Тый тыште лач огыл возенат», — манам, а тудо «Тый тыге огыл мурет», — ойла. Коклан фортепианом тавалаш логалеш. Мылам оперысе у партийым тунемман, Элина Анатольевналанат инструмент кӱлеш, семым возынеже. Тыгай годым ваш-ваш мыскарам ыштылына (воштылеш. – Авт.).

— Тендан эргыда-влакат ачашт-авашт семынак илышыштым сем тӱня дене кылденыт?

— Кугурак эргым, Гриша, тений Петрозаводскысо кугыжаныш консерваторийым тунем пытарен, но тидын дене пырля композиторлан шинчымашым поген, сандене эше кок ий тунемашыже кодеш. Эрге пеш чулым, яра шинчаш огеш йӧрате, ешартышлан кызыт туштак аспирантурыш тунемаш пураш йодмашым возен. Изиракше, Яндиар, тений Угарманысе кугыжаныш консерваторийыште тунемаш тӱҥалын.

— Тугеже  пелашда дене коктын веле кодында, йокрок, очыни?

— Тиде койын шижалтеш.

— А Те могай ача улыда?

— Изиракышт годым пеҥгыде ача лийынам. Олаште икшыве-влак шукыж годым шотдымо лийыт. Садлан нуным изинек тӱрлӧ неле ситуаций гыч лектын мошташ, кӱлеш семын вашешташ туныктыман. Ача-ава могырым тыгай полыш уке да, садлан нуно тептердыме кушкыт, чын корным ойырен огыт мошто. Сай койыш-шоктышан лийышт манын, мый мӧҥгыштӧ шоненак конфликтан татым ыштем ыле. Тек мӧҥгыштӧ шургаш тунемыт, а ала-кушто уремыште огыл. Нуно южгунам вара мыйым огыт колышт да шке семынем куанен коштам. Тугеже воспитатлымаш ушышкышт, койыш-шоктышышт чын шыҥен. Адакшым тыгай шомак уло: эре мутым колыштшо икшыве деч пеш кугум вучен от шукто.

— Эргыда-влак марла кутырат мо?

— Ме ешыште нигунам рушла кутырен огынал. Икшыве-шамыч  кузе шочын возыныт, туге вигак марла кутыраш тӱҥалме. Школыштат да моло вереат нунын марий улмыштым палат. Сандене эрге-влак тидын дене кугешнат веле. Студент годым ик еш нерген каласкалымым ӱмырешлан шарнен кодынам. Ик марий пӧръеҥ йочаже-влакым рушла гына туныктен, а вара ик эргыже ола гыч толын да ачажлан тыге ойлен: «Черемисин, замолчи!» Ты историй чонышкем пеш логалын. Сандене нигунам йоча-влакым рушла кутыраш туныктем монь манын шонен омыл. Марий улына марла кутырена. Адакшым марий марий еҥым нигунам койдарен ойлен огеш керт.

— Коло ий театрыште пашам ыштыме жапыште оперыште да опереттыште нылле вич наре партий ден рольым шергылтаренда. Шукыжым эре тӱҥ  геройым почын пуашда верештын. Очыни, геройын койыш-шоктышыжым шке илышыштыдат кучылташ верештеш?

— Роль койыш-шоктышым пойдара, а койыш-шоктыш – рольым. Мый мо чонемлан келша тудым веле мурем, а огеш келше гын, туддеч кузе-гынат кораҥаш тыршем. Шӱм-чон вошт огеш эрте гын, ондален мурен шогылт ом керт. Кӧргӧ вий-куатым йодшо, пеҥгыде, чапле шомакан але драматический мурым шергылтараш йӧратем, мутлан, Акпатыр гайым. Кодшо сезонышто кок премьерым шукташ логалын. Тиде «Царская невеста» опера  да «Чио-Чио-Сан», «Летучая мышь» оперетта-влак. А кызыт у сезоным почаш уэш «Летучая мышь» опереттыште Генрихын партийжым мураш ямдылалтам.

Алевтина Васильева

Фотошто: Вячеслав Созонов Акпатырын вургемже дене; В.Созонов ешыж дене. Кугемдашлан темдалза.

Налмывер: Кугарня

Оставьте комментарий

Filed under Артикль-влак

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s