Корно палыме лияш ӱжеш

Марий-влак "Раскень Озк" кумалтышыште13 июльышто Мордовийысе Чукал села воктене эрзя калыкын кугу пайремже эртен. Раськень Озкс маналтеш тудо. А марий йылмыш кусараш гын, Калык Кумалтыш манмым ончыкта. Тудо эрзя-влакым веле огыл, тыгак воктен илыше моло калык-влакын ӱдыр эргыштымат иктыш уша. А нуно шкеныштым мордва огыт ман, а эрзя манын лӱмдат.

Тений Раськень Озкс кумалтышыш лу марий еҥ миен. Нуно «Марий ушем» регионысо мер организацийын, «Марий кумалтыш» ушемын, самырык-влак кокла гыч «У вийын» да «ВийАрын» еҥже-влак лийыныт.

Пырля мийыше кугурак йолташна-влакын каласкалымышт почеш пале лие: Раськень Озксыш марий делегаций 2004 ий годсек миен коштеш. А пайремже кум ийлан ик гана эртаралтеш. Кажне кумалтыште марий-влак пагалыме да вучымо уна улыт.

Тидыжлан кок амал уло: марий-влак эрзя калыкын ик эн лишыл родо-тукымжо улыт. Нунын йылмыштат шуко шотышто икгай, ятыр мут ик семынак йоҥга. Мутлан, мемнан дене тушто кажныжат «Шумбрачи, шумбрат» манын саламлалтыт. Ме тидым пеш писын умылен нална да тыгак гына вашештышна. Тидыже «Поро кече» манме семын йоҥга. Эше весымат пален нална: «Поро кече» манмына эрзя йылмыште «Паро чи» манме семын йоҥгалтеш. Изишак ойыртемалтеш гынат, садак умылаш лиеш.

Икгай посна мут-влак гына мемнан кок калыкнам ушен шога. Теве мом пален нална ме Раськень Озкс годым: ожно, очыни, XII-XVII курымлаште, але изиш вес жапыштат, тыгай кугу кумалтышлашке марий-влакат кумалаш коштыныт. Ик библиотекарьын ойлымыж почеш, кызыт тыгай исторический фактым ятыр пален налме. Нуным савыкташ гына кӱлеш.

Кумалтыш нерген эрзяла увер:

А тенийысе Кумалтыш мыланна моткочак келшыш. Иктаж кум-ныл тӱжем наре калык погынен ыле. Кугу олыкышто калык пеледышла веле коеш, шукынжо шке калык вурегмыштым чиеныт. Марий-влакат шке марий вургемышт дене миеныт. Олык покшелне, кӱкш чоҥгаште, кугу-кугу сорта шога. Тудын нелытше иктаж шымшӱдӧ-кандашшӱдӧ киго лиеш, маныт. Тушко Инязор (Оньыжа) кӱза, моло-влакым ӱжеш. Кужун-кужун пуч дене пуалтат. Вара кугу сортам чӱктат… Тыге кумалтыш-пайрем тӱҥалеш.

Эн чотшо теве мо келшыш: тиде калык, кидым вашла кучен, олык мучко тарвана да икмыняр оҥгым ыштен, мурен-мурен пӧрдеш. Тыге ятыр жап лиймеке, нунат иктыш ушнат. Тынар калык ик тӱшкаш чумыргымыжо да «тӱзланыже эрзя калык» манын кычкчкырымыже поснак шарнымашеш кодеш.

Тиде Кугу Кумалтыште лиймына марий-влакланат келге шарнымашым кодыш, вес ганат тушко каяш поро кумылым лукто.

Талви Козлов,
«ВийАр» ушем гыч

Снимкылаште: «Марий ушем», «Кумалтыш ушем», «У вий» да «ВийАрын» еҥже-влак Инязор Григорий Мусалев дене пырля Кумалтыш сорта воктене; марий-рвезе-влак эрзя ӱдыр-влак дене пырля; марий делегаций кумдан палыме «Торама» ансамбль дене пырля

3 комментария

Filed under Артикль-влак, Видео, Фото-влак

3 responses to “Корно палыме лияш ӱжеш

  1. Какшан марий

    Пеш чын ыштен Марий Ушем родо влак деке миен коштмыж дене! Самырык тукымат чулым улеш! А Мер Канаш гыч миеныт мо?

  2. Лайд

    Поро!
    Коеш, марла возымым лудшо шагалрак.
    Шке кугезе йу:ла нерген шонкалышат чу:дырак.
    Умылена, шукышт шке вожышт деч торлат.
    Но ту:вырам виян:дыде, виян наций лияш ок лий.
    А ту:выраже шке калыкын лийшаш.
    «Йу:ржо: йу:реш…» мурым мурымо дене гына «марий улам» манаш ок лий.
    А Раськень Озксышто вашлиймаш угыч у шу:лышым почо: Марий-влак акрет годсек эрзья калык дене кылым кучен иленыт.
    Тан:астарыза: «Шта тол» — воскавая свеча (свеча из виоска) — эрзяла.
    «Шште тул» — воскавая свеча (свеча из виоска) — марла.
    Акрет годсек ик семын кумалыныт, сорта чу:ктышат ик семын маналтын гын, тунам шоналташ гына кодеш.
    Марий-влак акрет годсек да кокла курымлаште эзя-влак дене пырля кумалаш коштыныт гын (а тиде почылтшо факт), тунам тиде моткоч пен:гыде кыл лийын да релеигият икгайрак лийын. А вара чыла шалатыл пытареныт.
    Тиде историйым почшо самырык-влак лектыт манын у:шанена.

  3. sever

    лайд, кунамсек елена минилбаева северыш илаш каен? теве тыште шкенжым костятин лум дене крутой северянин улмыжым ончыкта. http://mariuver.wordpress.com/2013/07/20/kaltasy-shi/#comment-43329

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

w

Connecting to %s