Сургутысо «Марий Ушемын» куатше –

Таныгин, Большова, «Сургутова»…

«Марий Ушем» — марий куат

Сургут марий-влак«Марий Ушем» — марий куат. Тиде ой кок ий ончыч лешке книга комысо лӱм, да, очыни, марий калыкын тӱҥ шонымашыже улеш да лийшаш. Чынжымак, тиде куат уло. Шке шочмо верыштыже илыше марий калыклан тидым чон кӧргӧ дене путынь шижын сеҥашлан амалже огеш сите гын, тиде ой чын огыл манаш тоштман огыл. Вет тиде мер толкынын пашаже, уло тӱня мучко шарлен манаш лиеш. Российын тӱрлӧ могырыштыжо (да йот элыштат) илыше марий-влак тиде лӱмым пеҥгыдын нумалыт. Шке куатышыт дене пошкудо калыкым, верысе кучемым авалтен ваш келшен илат. Эн тӱҥжо шке кӧргышытыш, ешыштышт тиде вийым куатым кучаш. Тиде эн кугу поянлык. Тидлан верчын марий калык пеҥгыдемеш, пеледалтеш. Примерым кава помышышто кычалман огыл, кызытсе технологий вияҥме ик паҥгам темдалын вашмутым ончыкак конден пышта. «Марий Ушемын» пытартыш эн кугу событий тиде – Йӱдвелне илыше марий-влакын эше ик шергылтышышт.

Рашрак калысаш гын?

Пайрем годымШукерте огыл Сургут оласе марий-влак Хант-Мансий автономий округ кӱкшытысӧ марий тӱвыра кечым пайремленыт. Ты кугу мероприятийын амалаже – верысе «Марий Ушемын» вич ияш лӱмгечыже.

Тыгай кӱкшытан пайрем кечым марий-влак олан эн рӱдӧ верыштыже шогышо, эн чапле да у пӧлемыштыже – Сургутысо филармонийыште эртареныт. Тудын кызытсе директоржо, Черняк Я.С. (ондак тудо ола вуйлатышын алмаштышыжлан шоген) верысе «Марий Ушемын» шочмаш историйыштыже шке кышажым коден. Яков Семенович шке пӧлемжым ик кечылан «Марий филармоний» манын, шыргыжал лӱмдыш. Эр гыч кас марте марий муро, куштымаш, чес, выставке, концерт, икманаш «пеш шыгыр программе, паша огыл гын, арняшкат шуяш лиеш ыле», ойлыш толшо тӱрлӧ уна калык.

Ондак толшо уна-влакым пура да мелна кышыл дене вашлийын, Сургутысо «Марий Ушем» шке чумырымо выставкыжым ончаш темлыш. Тӱрлӧ сынын, тӱрлӧ жапысе семӱзгар, чием, арвер, книга, жвата дене пылымым ыштыме. Чий калыкын кушеч лекмыжым, кӧ улмыжым умылтарыме, палдарыме. Икманаш, марий тӱняш шыҥдарыме. Тудын илыш рӱдӧ умылымашыжым почын пуымо.

Концерт программе кок шагатат пеле каен. Тудым ушем пеленсе кок ий ончыч чумыргышо мурышо да куштышо этнокультур коллектив «ЮМарий» эртарен. Тыгак, саламлымаш пелен, шке мастарлыкыштым сцене гыч Хант-Мансий автономий округын вес олалаштыже, районлаштыже верланыше марий ушем-влак ончыктеныт. Тиде: Нижневартовск да Лянтора ола, Сургут районысо Федоровский ола илем, Нефтеюганск районысо Салым поселко.

Вӱдышӧ-влакВӱдышо-влак концертым кок йылме дене наҥгаеныт, марла да рушла. Вет ты пайремыш верысе администраций гычат толыныт. Нунын кокла гыч, мер кылым вӱдышӧ да эскерыше начальник Аркадий Алексеевич Воробьев, Сургутысо «Марий Ушемлан» сай акым пуен, тудын вуйлатышыжлан, Сунгурова Раисия Борисовналан, Сургут ола администраций вуйын алмаштышыже А.Р. Пеленвинын кидпыштышыжан тауштымо серышым кучыктен.

Тыгак залыште шинчыше калыкат тӱрлӧ йылман да веран лийын. Сургут оласе моло этнический ушем-влакын вуйлатышыт, активышт пайремым ончаш веле огыл толын, саламлымаш пелен шке сыныштым концерт программыш ушеныт. Теве Чуваш тӱвыра рӱдер «Туслах», Казах ушем «Атамекен», Татар фолькльор коллектив да молат шке могырым сценыште моторын койыч.

Концертын пытартыш «тывыврдык» номерже дене марий-влак дене пырля моло калыкат рӱж таваен-тавен, Сургутысо филармонийыштак верланыше арт-кафеш кусныш. Тушто пайремын посна ужашыже эртен. Ондак икмыняр марий кочкыш дене палдарыме, вара нуным тамлен ончашат лийын. Кафеште чумырымо «швед» манме ӱстел чылалан келшен. Чес тамым налмек, адак, кӧ моштыдымыжлан, марий куштымаш мастар-классым эртарыме. Поснак кандырам пунен куштымаш вес калыклан келшен. Кас эрык сынан лийын: кӧ мурен, кӧ куштен, кӧжӧ сийым тамлен да весым ончен, икманаш, тиде кече чылаштлан пеш пайдан эртен.

Эртыкыште пале

Пайрем годымХМАО-Юграшет икымше марий шергылтыш 1999 ийыште Лянтор олаште лийын. Тушо «Пеледыш» лӱман ансамбль чумырген. Варажым, 2005 ийыште 19 ноябырьыште, тудо «Эрвий» марий ушемым пеҥгыдемда, вуйлатышыже Нелли Хисанова.

16 январь 2004 ийыште Нижневартовск олаште «Марий Ушем» почылтеш, варажым тудо шке лӱмжым «Ӱжаралан» вашталта. Тачысе кечын ты олаште Александр Речкин марий шӱлышым куча, тудо ушемжылан икымше лӱмжым пӧртылтен.

Хронологий почеш кумышо ушем йудвелыште Сургут районысо ола илем Федоровскийыште 1996 ийыште шочын. Тунамак тудын пелен «Сибирь марий» ансабльым Лариса Тимченко (кокымшо председатель) чумырен. Икымше да пытартыш вуйлатышыже – Юрий Таныгин.

Эше ик «Пеледыш» ансамбль кызыт Нефтеюганск район Салым поселкышто 4 декабрь 2007 ийыште Краснова Людмилан тыршымыже дене чумырген. Тачысе кечын нуно шкенынштым марий ушем пӧлкалан шотлат.

25 февраль 2008 ийыште «Марий ушемым» Сургут олаште почыныт, вуйлатышыжлан Лариса Большовам ойыреныт. 2010 ийыште тудым Раисия Сунгурова алмашта да ушем пелен «ЮМарий» лӱман этнокультур коллективым пога.

2012 ийын Пойково олаште «Марий Ушемым» чумырымаш пашам шке ӱмбакыже Анатолий Алексеев налеш.

Вес лектыш ынде Ханты-Мансийыск олаште лийышаш манан шижмаш уло.

«ЮМарий» — тиде…

Пайрем годым«ЮМарий» (Югра марий; Юмо гае марий) — тиде Сунгурова Раисиян вудымыж почеш «Марий Ушемын» лектышан проектше. 20 апрельыште Сургутышто эртыше некоммерческий организаций-влакын социальный проект выставкыштышт, «ЮМарий» проект Сургут ола администраций глава Д.В. Поповын подписьше почеш, шке лектышыжлан, диплом дене палемдалтын.

Проект тӱрлӧ калыкым ваш ушаш, марий культурым шараш да эн тӱҥжӧ марий коклаште куатым кучашлан шочын. Кызыт коллектив пеш виян улеш. Чылаже 25 ӱдыр-рвезе тушко погынен. Кӧ мура, кӧ кушта, кӧ шокта, кӧ туныкт,а кӧжӧ критик семын выступатла… Икманаш паша шолеш. Лектыш денат моктанаш лиеш.

Вич ияш лӱмгечым пайремлымаш паша пӱтынек «ЮМарийлан» возын. Шке сылне мурымо да куштымо номерлаж дене Сургутысо тӱрлӧ мер сынан мероприятийыштыже эре волгалтеш: «Соцветие» национальный культур-влак фестиваль; Толерантность да иктыш ушнымо кече; ЗАГСыште эртыше сӱан йӱла шотым палемдымаш; тӱрлӧ концерт программе-влак. Тыгак теве шукертак огыл Сургут оласе «СТЕРХ» лӱман таче кечысе сымыктыш галерейыште «мАРТ-ночка» программыште ик блокшым шке вак налын, марий культур гоч финн-угор-влакын тӱсыштым ончыктеныт. Ты шот дене верысе оза – хант ден мансийымат ончылтеныт. Тӱрлӧ фестивальыш ужмашым налын ола ӧрдыжкат лектедат. Икманаш, эре ончылно. Хант да мансий-влакын Сургут регионысо «Юграм утарымаш» ушемыштым вуйлатыше Валентина Терентьевна дене поснак чак кыл кучалтын. Ваш келшен родо гай илат. Кум ий почела нунын «Пӱчым кучышо, колызо да сонарзе-влакын кечышт» пайремышкышт (Русскинские лӱман ял, Сургут гыч 200 км.) тӱҥ уна семын куштат. Тиде йӱлаш савырнен. Да шуко моло тӱрлӧ кече, событий-влак…

Почешмут

Пайрем годымИсторий нигунам шке семынже огеш шоч. Тудым калык шке кумылжо, кидше але куатше дене ышта. Кеч-могай кыша илен толын шке палыжым кода, иктаж енын да илышыжым утара, сай корныш луктеш. Йӱдвелне илыше марий-влак шке шочмо верышт деч тораште илат гын, нуно «оксам поҥго гай поген йывыртен илат» манын шонаш огеш кӱл. Иктат сай илыш деч сурт омсам лупшалын огеш кае. Шке амалже чыла лукыштат уло. Туге гынат шочмо вер эре ӱжеш. Шонымо семын лектын толаш огеш лий. Садлан, шке культурым шке деке верын-верын лийшемдаш саде «куатет» полша – «Марий Ушем».

«Сургут олаште тиде ВИЧияш кышам кум еҥ шуктеныт – Таныгин, Большова да Раисия Борисовна Сургутова (Сунгурова)!» — манеш «Марий Ушем» верч уло шӱм-чон дене йӱлышӧ Юрий Иванович Таныгин.

Сунгурова Раисия Борисовна,
Сургутысо «Марий Ушемын» председательже

2 комментария

Filed under Артикль-влак

2 responses to “Сургутысо «Марий Ушемын» куатше –

  1. Лайд

    Поро!
    «Марий ушем» лу:м деч лу:дде, пашам йо:ратен ыштымын саскаже коеш. Тау Юрий Таныгинлан. 2002-2013 ийлаште Сургут кундемыште кеч-могай пашам шуктен шоген гынат — эреак «Марий ушемын» флагшым ку:ш но:лтен каен. Марий Республикыште марий-влакым «Марий ушем» дене лу:дыктыл пытареныт гын, моло кундемлаште «Марий ушемын» ен:же-влакым пример шотеш шындат.
    Ынде шоналтыза — молан тыге?
    «Марий ушем»-влак тачат чыла регионлаште улыт — Башкортостаныштат, Татарстаныштат, Виче кундемыштат.
    Нуным иктыш ушнаш у:жына.
    Раисися Сунгуровалан кугу тау, жапыштыже калыкым тыгай чапле увер дене палдарымыжлан.
    Сен:ымашым тыланена, Сибирь марий-влак!

  2. Никандр

    Пеш поро пашам ыштеда. «Марий ушемым» чумырен шогымыланда тау!

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s