«Марий ушем» чапмурын мутшо нерген

Калыкыште кумдан каҥашаш темлалтеш

"Марий ушемын" ойыпшо (гербше)Пагалыме марий калык! Кажныже, кӧ эше шке шочмо калыкше, йылмыже верч пеҥгыдын шогымо корно гыч кораҥын огыл, кӧн эше марий чап верч чонжо йӱла!

Чыландамат нине муро текст-влакым каҥашымашке ушнаш ӱжына. Каласыза шке шонымашдам:

– тиде кок почеламут (кызытеш) кокла гыч кудыжо марий илышым, чоным, действительностьым почмаште утларак келшен толеш;
– огыт келше, маныда гын, палемдыза, мо дене ок келше;
– огыт келше гын, темлыза вес марий поэтын вес почеламутшым (ала те марий поэзийым утларак келгынрак паледа);
– марий поэт-влак, темлыза шкендан почеламутдам але кызытак возаш шинчын, шуарен, каҥашымашке лукса.

«Марий ушемын» адресше денат колтен кертыда: 424037, Марий Эл Республик, Йошкар-Ола, Подольск курсант-влак урем, 5-ше пӧрт. Эшеат сайрак – evgenychashkin@mail.ru электрон адресыш колташ: вичыр-кумырдат, жапдат аныклалтеш. Ме тендан автор улмыдам арлен кодымо верч пеҥгыдын шогена.

Пытартышлан – темлыме кок почеламут шотышто ме тендан шонымашдам да акдам моткочак вучена..

Вет чылан палат: «Марий ушемын» тиде каҥашаш темлыме текстшым ны «Марий Эл» газетеш, ны «Кугарняш», ны «Марий сандалык» журналеш огыт савыкте. Молан – шкеат пеш сай паледа.
Кӱчыкын Алексей Александров-Арсак нерген. Вигак палемдена: Алексей Александрович 1990-2000-ше ийлаште «Марий ушемын» членже лийын. Район погынымшлаштат, республик кӱкшыт погынаштат ик гана веле огыл шке позицийжым луктын ойлен.

Тыгеракын, ушныза каҥашымашке.

Темлалтеш «Марий ушемын» чапмурыжлан (гимнжылан) поэт Алексей Александров-Арсакын кок почеламутшо.

Ко почеламутшат «Марий ушемын» ышталтмыж почешак, 1990-ше ийыште возалтыныт. Палемдена – тений А.Александров-Арсаклан 75 ий темеш ыле.

Алексей Александров-Арсак

Семже уло – Вениамин Захаровын. Тыгак уже шукертак фонограммым ыштыме (wav файл семын тышеч шупшыл налын кертыда, 16 Мб).
Семым «Марий ушемын» конференцийыште, 2013 ий, 13 январьыште пеҥгыдемдыме.

«Марий ушемлан»
(Лийын кертеш – «Марий ушем»)

Курым-влак,
Ош лумла,
Толыт да шулат.
Но шемер
Со незер
Да нужна улат.

Таче жап,
Помыжалт,
Иктыш чумыргаш.
Шкевуя,
Шкан оза,
Ваш келшен илаш.

Виче таҥ ден Чолман,
Пуыза йӱкдам.
Ший Элнет да Какшан
Колыштыт тендам.

Кечыжат, Тылзыжат –
Икте кажнылан.
Шочмо эл,
Марий вел –
Ик ава мемнан.

Таче жап,
Помыжалт,
Иктыш чумыргаш.
Шкевуя,
Шкан оза,
Ваш келшен илаш.

_________________

Марий Эл Республиклан

Моткоч кумда мемнан тӱня сандалык,
Ик тыныс кумдыкшо – Марий кава.
Ила ик ешла тыште тӱрлє калык,
Вет кажнылан Республикна – ава.

Марий Элна, кугезе шочмо мланде,
Республик лӱмжє дене тӱзлана.
Чодыра пеледыш гай каваже канде,
Паша йӱк дене курым чаплана.

Юл вӱдын лоҥын йогымо серлаште
Историй картышке пурен марий.
Татар да руш пошкудо-влак коклаште
Шке сынжым арала тӱжемле ий.

Шемер айдемым эрык юж чевертыш,
Марий Элна кугыжанышла нєлтеш.
Кугу Российлан лийына эҥертыш
Онар вий дене пиална лӱмеш.

Марий Элна, кугезе шочмо мланде,
Республик лӱмжє дене тӱзлана.
Чодыра пеледыш гай каваже канде,
Паша йӱк дене курым чаплапа.

(Чылаже 3 куплет веле да припев, кудыжым кажне куплет мучаште мураш лиеш – кӱлеш гын).

Поро тыланымаш дене
«Марий ушемын» вуйверже

22 комментария

Filed under Артикль-влак

22 responses to “«Марий ушем» чапмурын мутшо нерген

  1. Элте

    Икымше вариантше лач толеш. Кокымшо вариантше у:мшалтеш утыждене «шоя интернационализм» дене. Сита! Мый темынна тиде шояк дечын.

  2. Лайд

    Поро!
    Вашмутлан тау.
    Умбакыжат, моло-влакымат шонымашдам сералташ йодына.

  3. Аноним

    Мыят келшем икымше вариантше дене. Мутышт-влак прста улыт, но келге , чонлан келшыше да ушеш вашке кодыт. Мыйын шонымаште гимн шуко куплетан лийшаш огыл, кокымшо ден визымше куплетше повоторитлалтыт. Кодаш кулеш шонем визымше куплетшым гына, а кокымшыжо утыла чучеш.Мылам тиде почеламутшо гимнлан келшен толеш. Татар калык » Туган тыл» / Шочмо йылме авамын йылмыже манын мура, тиде гимныштым изижат,кугыжат чылан руж-ж шогалын мурат. Ончет да нуным, кузе шке гимныштым йоратат,уло шокшо шум дене мурат, иктат мурыде ок шого. Мемнанат тыгай гимнна лийшаш, чылан тудын мутшым наизусть палышаш калык. Такшым Гимн марий калыкым ончык ужшаш, кумылжым нолтышаш, калыкын достоинствыжым ончыктышаш. Гимным калык мурымо годым виян шергылтарен, гордо мурышаш улыт, вет тиде Гимн калыкын икоян улмыжым раш ончыктышаш. Марий Ушем вуйлатыше-влакым уло кумылын саламлем тыге марий верч тыршымыланда.

  4. тулэр

    Виче таҥ ден Чолман,
    Пуыза йӱкдам.
    Ший Элнет да Какшан
    Колыштыт тендам.
    ————————————————-
    «Ший Элнет да Какшан» кугырак (старший брат) улыт мо по отношению к «Виче тан ден Чолман»?

  5. Акмазик тукым

    Поро лийже мари калыклан!
    Кугу таум ойлем Марий Ушем вуйлатыше-влаклан тиде пашам ыштымылан!
    Мыят икымше вариантым сайлан шотлем.
    Визымше куплетшым кораНдыман огыл — тудын пытартыш корныжым вес семын возыман, тыгеракын:
    «Таче жап —
    Помыжалт,
    Иктыш чумыргаш.
    Шкевуя,
    Шкан оза,
    Ончык ошкылаш!»

  6. Тойбылат

    Поро лийже!
    Тау, Марий ушем, тыгай пашатлан!
    Икымше вариант сай шонем. Акмазик тукым семын то:рлымек и изишырак пунктуацийым то:рлатымек, тыгеракын (может весе сайынрак то:рла)
    «Курым-влак ош лумла
    Толыт да шулат.
    Но шемер — тый незер
    Да нужна улат.

    Таче жап — помыжалт:
    Иктыш чумыргаш,
    Шкевуя — шкан оза,
    Ваш келшен илаш.

    Виче таҥ ден Чолман —
    Пуыза йӱкдам.
    Ший Элнет да Какшан
    Колыштыт тендам.

    Кечыжат, тылзыжат –
    Икте кажнылан.
    Шочмо эл, Марий вел –
    Ик ава мемнан.

    Таче жап — помыжалт:
    Иктыш чумыргаш,
    Шкевуя — шкан оза,
    Ончык ошкылаш!

  7. шырган

    Кокымшо вариантым канашыманат огыл,тушто ниможат уке.Икымше вариант йорала чучеш.Тылеч сайракым огыт темле гын чапмуро лийын сена.но мый изишак торлымашым пуртынем,но тиде темлымаш веле
    Курымла,ош лумла,
    Толыт да шулат
    Ош марий эшеат
    Эн нужна улат.

    Таче жап,помыжалт,
    Иктыш чумыргаш.
    Йуланам арален
    Ваш келшег илаш.

    Виче тан ден Чолман
    Пуыза йукдам.
    Юл,Элнет,Лаж,Какшан
    Колышт тек ойдам.

    Кечыжат,тылзыжат
    Икте кажнылан.
    Шочмо эл,Марий вел
    Ик ава мемнан.

    Таче жап помыжалт
    Иктыш чумыргаш.
    Йуланам(шке лумнам)арален
    Ваш келшен илаш.

  8. Аркадич

    шырган — ын текстше мылам утларак келша. Кокымшо текстше Элын чапмурыжлан, можыч, келшен толеш ыле. Марий Ушем марий — влакын верч шогышаш. Чапмурыштыжат тидак йон:гышаш.

  9. Лайд

    Поро!
    Тау, рашемеш, рашемеш…
    Арсакын 1-ше текстше дене ко:нышо:-влак дене келшаш гына кодеш.
    Интернетыш колтымо деч ончыч ыле эше ик шонымаш: ала эше иктаж-мом, иктаж ко:н (але шкенжын) возымыжым темлыше лектеш..
    Мутат уке, гимн лийшаш виян. лу:ддымо:. Но тыгодымак «кычкырыше» огыл, а пен:гыдын у:жын кертше виян, ушен кертше куатан!
    «Марий ушем» вуйверын (правленийын) март ту:н:алтышысе погынымаштыже ме тендан ойдам шотыш налына. кан:ашена да ситыдымашым коран:дена.
    Тау чылаландат.

    • Аноним

      Икымше куд корно гыч кокымшо ужашыжын кум корныжо шуко енын кумылжылан ок келше, шонем. Ала-молан курымеш южо марий-влак шкеныштым йорлылан, незерлан, индыралт илышылан шотлаш йо:ратат. Йодыш — молан? Шкендым шке тыге лу:мдылат гын, мемнан нерген сайын шонаш ту:налыт, чаманаш ту:налыт шонат чай.
      «Но шемер со незер
      да нужна улат»
      да
      «Но шемер- тый незер
      да нужна улат» —
      мут-влак иктымак ончыктат.
      Чапмурын эн ту:налтыш корныштыжак лийшаш улыт мо? «Незер» да «нужна» мут-влак марий калыкым чапландарат мо? Кеч-могай мутышто кугу вий, сай мутышто — сай, удаште — уда.

  10. шырган

    Незер да нужна шомак такшым мыланемат ок келше,сандене эше ик торлымашым темлен ончем
    Курым-влак ош лумла
    Толыт да шулат,
    Ошмарий эшеат
    От керт помыжалт.

    Таче жап мыланна
    Иктыш чумыргаш,
    Арален йуланам
    Ваш келшен илаш.

    Виче тан ден Чолман
    Пуыза йукдам,
    Юл,Элнет,Лаж,Какшан
    Колышт тек ойдам.

    Таче жап мыланна
    Иктыш чумыргаш,
    Арален йылмынам
    Ваш келшен илаш.

    Кечыжат,тылзыжат
    Икте кажнылан.
    Шочмо эл,Марий вел
    Ик ава мемнан.

    Таче жап мыланна
    Иктыш чумыргаш,
    Арален шке лумнам
    Ваш келшен илаш.

  11. Марий у:дыр

    Чылалан салам!
    Икымше вариантше келша, но мый Anonymous дене согласный улам “Незер” да “нужна” мут-влак марий калыкым огыт чапландаре? Сай мутышто – кугу вий.
    Тыгак тыште «Ошмарий эшеат От керт помыжалт» изишак алмашташ темлем . Отрицаний огеш ку:л. Енын психологийже тугай, што «от» частицым ок йо:рате колышташ. Садлан вес ту:рлынрак ку:леш шонем. Например: «Поро (кугу але виян) марий калык Вашкерак помыжалт».

  12. шырган

    лиеш эше от керт помыжалт олмеш верыштак тошкыштат манаш

  13. чулым

    Чын возат. Нужна-влакым чапмурышто ойлыман огыл. Тыгеракын смыслжым вашталташ гын:
    Ошмарий, чот тошкал
    Тый эллан ку:лат!

    И кодшо мутшым
    Арален шке лу:мнам
    Ончыко каяш!

    • Аноним

      «от керт помыжалт» да «верыштак тошкыштат» — тыгай мут-влакым чапмурыш пурташ лиеш мо?. Ончык кайыме нерген, сай вашталтышым ыштышаш нерген каласыман очыни.

  14. Лайд

    Поро!
    Чылалан тау.
    Кан:ашен налына ынде композитор дене — почелумт корно-влак «мурыш вочшаш» улыт. Тидымат шотыш налман.
    А кан:аш-лак, чынжымак, сай улыт.

  15. Арбор

    Мут шотышто эше шоналтыман. Раш ой да шонымаш шагал. Гимныште Марий Ушемым да марий калыкым иктыш ушен шогышо шонымаш-влак лийшаш улыт. Весымат палемдынем: Вениамин Захаровын семжым регион-влак кокласе Марий Ушем мер организаций эше 2001 ийыштак пеНгыдемден ыле…

  16. вечный студент

    «Виче тан ден Чолман
    Пуыза йукдам,
    Юл,Элнет,Лаж,Какшан
    Колышт тек ойдам.»
    ————————————
    Какшан тыште шкенжым ала колан пыштыме гай чучеш. Нунын коклаште йукышт, ойышт икте лийшаш. Эше умлен ом шукто, кузе тыге «Чолман Пузыа йукдам», «…Какшан колышт тек ойдам». Тыште Какшан кон ойжым колыштеш, умлаш ок лий. А Чолман колан йукым пуа, тоже умлаш ок лий.

  17. Лайд

    Поро!
    Почеламут (мурын текстше) келшымаш да икойыш шуашшонымо шу:лышан.
    Мутат уке, тыште, тачысе кечым шотыш налын, эше ик поэт тыршышаш (шымартышаш).
    Какшан шотышто. Ала-ко: ку:шнырак тыге умылен, пуйто Какшан — кугурак иза… Тыште тидыже йо:ршынат уке.
    Лудын ончалза да умылен шоналтыза: вет тидым автор Арсак темла — Виче, Чолман (мутат уке, ала-ко: ешарынеже эше Ву:тла эн:ерымат (Ветлугым) йу:ым пуат гын, тидым Юлат, Элнетат, какшанат колыт. Текстысе » колышт» мутым «тек нуно колыт, колын шуктат» манын умылыман. Мы йшкеже тыге шижына. умылена.
    Тыште (пытартыш комментаторлан вашмут) Какшан гына огыл. а «Юл, Элнет да Какшан» тек колыт манме значений дене.
    Лаж эн:ер шотышто шоналтыман: мутат уке, чыла эн:ер кундемысе марий-влак шкешт нерген колнешт. Но пурташ темлыма «Лаж» мут ритмым пужа. Сандене тидымат шоналтыман.

  18. Зоя Дудина

    2000-ше ийлаште сералтше гыч. «Марий чаҥ» газетеш савыкталтше.

    «Марий ушем» ӱжеш шкеж деке,
    Ваш-ваш полшен да пагален илаш.
    Уке гын кажныже шкет эҥын,
    Огеш му вийым сотемалт йӱлаш
    «Марий ушем» ӱжеш шкеж деке,
    Илаш ваш-ваш шотлен да йӧратен.
    Тыге ме кертына шке элым,
    Саклен коден, у тукымлан сӧрен.
    «Марий ушем» ӱжеш шкеж деке,
    Марий чонетым арален илаш.
    Кугезе мландын ойжо дене
    Марий лӱмнам саклаш да аралаш.

    • Чолгаеҥ

      Почеламутчын тӱҥ шонымашыже — пеш сай.
      Айста, Зоя Михайловна, ынде шоналтена молан кӧлан верч кызыт марий калык изи, икте-весе ваштареш шогышо тӱшкалан шеледалт пытарыме?
      Мый вот шарнем эше 2004 ийыште Таллинныште Финн-угор тӱнямбал конгрессыште марий-влак иктеш улыт ыле. Кеч Марий Эл гыч толшо автобусыш пеш тӱрлӧ марийым погымо, чумырымо ыле. Нуно коклаштышт, огыт келше гынат, но иктеш шижмаш ыле. Козловын тунам пеш неле жап лийын, йӱшӧ автобусышто мален, но марий-влак “ну да тыгерак, но тудо оньыжа, садлан ме тудым огына шудал» манме гай. А вара мемнам шелед икте весе ваштареш шогалтен пытарышт. Пытартыш финн-угор конгрессыште Лахтиште пеш шӱлыкан сӱрет ыле — марий-влак иктеш лийын огытыл, икте-весым ужмышудымо тӱшка але посна еҥ-влаклан шеледыме. Чыла тидым Маркелов да тудлан тарзыланыше марий-влак ыштышт. Но Маркеловым кораҥдыме гынат, вашкелшыдымаш, эн удаже эше икте-весым ужмышудымаш, икте-весылан ӱчым шуктымаш кодын да ила. Тидыже эн шӱлыкан.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s