Чавайнын Отыжым сӧрастарат (ФОТО, ВИДЕО)

“Ик тымык ОТО уло мемнан элыште…” — возен Сергей Чавайн. Марла сералтше икымше «Ото» почеламутлан шӱдӧ ият эртен. Курым утларак жапыште шуко вашталтыш лийын да ынде отыжымат палаш неле, ержат шукертак йомын. Памашыже веле тугак шыргыктен йога да отын ончычсо моторлыкшым ушештара — 1988 ийыште Сергей Чавайнын шочмыжлан шӱдӧ ий темме лӱмеш кугу пайрем эртен.

Тунам кажне вич ийлан республик кӱкшытан мероприятийым эртараш кӱлмӧ нерген кутырен келшыме ыле. Но жап эртыме семын ала-молан гын тиде мондалтын. 2005 ийыште «Ото лудмаш» эртаралтын. 2009 ий гыч шке вий дене «Чавайн лудмаш» пайремым эртарена. Лектышыже веле пешыжак куандарыше огыл. Теве тений адакат тудо жап лишемеш. Уна-влакым кузе вашлияш? Пӧлекым налаш оксам кушто муаш? Да тыгай йодыш-влакше икте почеш весе лектынак шогат, рашемден веле шукто, — каласкала Чавайн лӱмеш тоштер вуйлатыше О.Петров.

Чынжымак, «Чавайн лудмаш» ий гыч ийыш вияҥ толеш манын огына керт. Садланак Сергей Чавайнын марий сылнымутышто вержат иземын толмыла гына чучеш. Но мом ыштет, кажне саманын шке ойыртемже. Тугеже мастар кугезынам мондышаш улына? Уке, шонем. Да улыт эше Сергей Чавайным шарныше да уло чон дене аклыше-влакат.

«Марий Эл ТВ»-н видеосюжетше:

Теве кодшо ийын Арын школын тунемшыже-влак ты отышто куштырам эрыктеныт, С.Павлов шке тракторжо дене тудым ӧрдыжкӧ наҥгаен. Тений отыш пурымаште Кужер лесничествын пашаеҥже Альберт Бочкарёв капкам ыштен. Толшо-влаклан каналташ корно дене ото коклаште теҥгылым да йӱр, мардеж деч авыралташ верым йӧнештарен. Корно воктене пӱнчым шынден. Отыш пурымеке, тораштак огыл, олмапу коклаште (тушто ончыч Чавайн лӱмеш колхозын олма садше лийын) беседкым, тулым олташ верым, ӱстел ден теҥгылым келыштарен. Канаш толшо-влакше веле арулыкым эскерышт ыле. Чавайн кундемысе калыкат тыштак июль кыдалне родо-тукым, пошкудо дене вашлийын, кугезына-влакым шарналтен пайремлыш.

— Тиде тӱҥалтыш ошкыл веле, — палемдыш Альберт Михайлович. — Ончыкыжым отыш пурымаште, корно воктене, тукым вожым шарныме аллейым шындаш шонымаш уло. Тушко коча-кова, ача-ава шке шочшышт, уныкашт дене пырля шуко ий илыше пушеҥгым шынден кертыт. Тыге отын кумдыкшо ешаралтеш да ончыкыжым ты пушеҥге ешым, тукымым иктыш ушен шогаш тӱҥалеш. Кугырак-влакын палемдымышт почеш, шке жапыштыже Юмыното кугу кумдыкым айлен. Таче тудо пелыж дечат шагал кодын.

Памаш вӱд шыргыктен лектеш да йога, эртен кайыше-влакым сийла. С.Г.Чавайнын шӱдӧ ияш лӱмгечыже вашеш тудым эрыктен, куштыра пурымо деч леведышым, вӱд йогаш да йӱаш йӧнан лийже манын, изи волым, кӱварым келыштарен, йырже печеныт. Но чондымо, кугезым да пӱртӱсым пагалыдыме шакше-влак (айдеме манаш йылме ок савырне) пудыртыл, шалатыл пытареныт. Таче памаш деке миетат, угыч чоным куандарыше сӱретым ужат. Памашым йытыран авырен налме, вӱдшӧ йомакысе гай кӧргашан писте пуч дене волакыш йога. Урзетым йогын йымаке шуялтен, шӱргет ниялтет, йӱштӧ вӱдшым тамлен ончет — нойыметат шулен йомеш, уло капет вийна. Айдемылан, пӱртӱслан вийым пуышо юзо памаш вӱд волак гыч шке корныж ден ерышке вашка. Но, чаманаш логалеш, шуко ийла дене шошо-шыжымсе вӱдйогын, пасула гыч рокым мушкын, кум гектар чоло кумдыкан ерым темен.

— Кужер лесничество вуйлатыше Виталий Михайлович Николаев дене вес ийлан ты ерым уэмдаш палемдыме, — рашемдыш А.Бочкарёв. — Тек ӧрдыж гыч толшо уна-влакат марий сылнымутлан негызым пыштыше Сергей Чавайнын ты отылан пӧлеклалтше икымше почеламутшым тыште угыч шарналтат да кумыл нӧлтын, кугешнен лудыт. А 6 октябрьыште памаш воктен изи тумерым шындена. Тыге отылан у илышым пуэн, тӱжем ийым тыланыме шуэш. Ыштышаш пашана пеш сай, лектышыже веле лийже.

Икмыняр ий ончыч С.Чавайнын илышыже да литератур геройжо-влакын лӱмышт дене кылдалтше верлам посна палемдаш кӱлмӧ нерген Аркадий Фёдоров ден Анатолий ойленыт ыле. Кызыт кок йолташ нине верлан лӱмышт кузе да молан лекме нерген умылтарымашым возат. Вара нуным верлаш гына келыштараш кодеш.

— Тиде кумдыкым посна палемден, «С.Г.Чавайнын да литератур геройжо-влакын илыш корнышт дене кылдалтше вер-шӧр» але вес семын лӱмден, заповедникым ыштыман. Вет Сергей Чавайнын литератур талешкыже-влак шонен лукмо огытыл. Нуно тыштак шочыныт, кушкыныт да оҥай илыш корным эртеныт. Чыла тидыже — мемнан кундемын историйже. Кызыт самырык тукым эртен кодшо илышна нерген пешыжак огеш пале. Жап эртыме семын тудо йӧршын мондалтын кертеш. Садланак ме, палыше да шарныше-влакше, мо улшыжым ончыкылык тукымлан арален кодышаш улына. Ала илышыжак тыгай, ала иктаж вес амал дене, таче Сергей Чавайнын рольжым марий литературышто огыт акле гай чучеш. Теве курык марий сылнымутлан негызым пыштыше, Салымсолаште шочын-кушшо Никон Васильевич Игнатьевым шарныме лӱмеш кажне ийын шочмо кечынже шанче конференцийым эртарат, — рашемдыш Чавайнур ялын шочшыжо, мер пашаеҥ А.Смирнов.

Тений 1 апрельыште Цикмӓште «Игнатьев лудмаш» латикымше шанче-практик конференций лу секций дене эртен да шӱдӧ чоло шанчыеҥым, туныктышым, культур пашаеҥым да молымат чумырен. Тудым Марий Эл виктер председательын алмаштышыже, тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министр Михаил Васютин почын да погынышо-влакым саламлен. А молан тыгаяк
шанче-практик конференцийым олык марий сылнымутлан негызым пыштыше Сергей Григорьевич Чавайным шарныме лӱмеш эртараш огыл? Але мемнан кутырышашлык, рашемдышашлык йодышна уке? Нине да моло йодыш-влак икте почеш весе вуйышто шочыт. Шоналташ гын, шымлышашлык да рашемдышашлык йодыш-влак шуко улыт. Теве Анатолий Смирновын темлымашыжым илышыш шыҥдарыме шотышто каҥашаш оҥай лиеш ыле, очыни. Каҥашымашке шанчыеҥ-влак дене пырля студент ден кугурак класслаште тунемше-влакымат ушыман. Самырык уш у илышлан келшен толшо корным ойырымаште чолгарак да писырак, чылажымат у семын виса.

Марий Эл серызе ушем, шанчыеҥ-влак да молат олык марий сылнымутлан негызым пыштыше Сергей Чавайным шарныме лӱмеш шанче-практик конференцийым эртараш, историй, археологий, краеведений нерген да марий йылмыште лекше моло йодышымат каҥашымашке уло кумылын ушнат манын ӱшаныме шуэш. А Марий Эл виктер да Морко район администраций велым кӱлеш полыш садак лиеш.

А.ТИТОВ

Снимкылаште: Юмын отыш пурымаште капка эре почмо; памаш вӱд йомакысе гай кӧргашан писте пуч дене волакыш йога. Авторын фотожо

Налмывер: «Марий Эл» газет

Оставьте комментарий

Filed under Артикль-влак

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s