Арака калыкым пытара

Арака калыкым пытараШкенжым чынак марийлан шотлышо еҥ марий съезд-влакын решенийыштым палышаш. 1917 ийыште Пÿрыштö эртыше Икымше погынын пунчалмутшо-влакат огыт тоштем, эре ориентир семын кодыт. Тиде погын тывел марий-влакын эн виян жапышт годым эртен, да тудын пунчалмутлаштыже кугезына-влакын шонен каласыме, курымаш опытыштым иктешлыше эн ушан ой-влакым шыҥдарыме. Илышыште улшо тÿрлö ситыдымаш нергенат каҥашымаш лийын. Аракам йÿмö ваштареш погын пеҥгыдын каласен: марий калыклан аракам шолтыман, йÿман огыл.

Кызыт ме раш ужына, кузе тиде кугезе ойым пудыртымаш мемнам пытара. Аракам йÿшын деградаций тÿҥалеш, ушыжо вашталтеш. Тудо шукыж годым шкенжым йÿшылан ок шотло. Этилспирт* – героин дечат виянрак наркотик. Йÿаш тÿҥалше-влак шукынжо йÿынак колат, но тушкен шочшыштлан, пошкудыштлан, лишыл еҥыштлан моткоч шуко ойгым кондат. Шагал чотан калык коклаште аракам йÿмаш шарла гын, тиде калык наций семын тÿзланен ок керт, вашке пыта.

1960 ий марте Российыште калык шагал йÿын – ик еҥлан шотлымаште ик ийлан кум литр дене возын. А 2007 ийыште ик еҥлан 18 литр дене возын. Рушэлыште* калык ий еда кум миллионлан шагалемеш. Умбакыжат тыгак шуйна гын, марий калыкын веле огыл, руш калыкынат пÿрымашыже кÿчыкемеш.

Аракам йÿшö ÿдырамаш-влакат кажне ийын ешаралтыт. Лу ий ожно алкоголик-влак коклаште ÿдырамаш-влак 17,6 процент лийыныт гын, кызыт — 21,6 процент. Вуешшудымо йÿшö-влакат пытартыш лу ийыште кок гана артеныт. Кушкын шудымо организмлан арака поснак кугу эҥгекым ышта.

2008 ийыште алкоголян продукцийым 2007-ше ийысе деч вич процентлан шукырак ужалыме. Йытыра цифрыште тиде 4 762 900 000 теҥге лиеш але кажне еҥлан ик ийлан 5000 теҥге дене логалеш. Тышке пивым налмын акшымат ушаш гын, лу тÿжем теҥгемат эрта. Кызытсе жапыште ик еҥлан 18 литр логалеш. Тÿнямбалсе тазалыкым аралыше организацийын данныйже почеш, алкогольым йÿмаш кандаш литрыш шуэш гын, айдеме пыташ тÿҥалеш.

Кызыт мемнан элыште калык чот изем толеш. Черле икшыве таза деч шукырак шочеш, айдемын уш-акылже лушкемеш. Ончалза: шуко еҥ  могай стройышто илымыжым, тÿнясе моло калык-влак дене таҥастарымаште илышыжын могай кÿкшытыштö улмыжым, кузе да мом ыштышашым ок пале.

Ушештараш логалеш: ме капитализм кугыжаныште илена. Капиталист-влаклан калыкым аракам йÿктен аҥырташ пайдале веле. Аҥыра еҥ капиталистын кучемже да поянлыкше ваштареш огеш шогал. Аракам ужалымаш капиталистын кÿсенышкыже кугу оксам конда. Йÿшö-влак колат гын, мланде да тусо поянлык нунылан кодеш. А шканышт кÿлшö пашаче вийым, шулдыракым да мут колыштшаным, нуно Азий гыч кондат.

Ме шке вийналан веле ÿшанышаш улына. Кугезе ойым шуктен, кызыт кажне марий аракам йÿмым чарнышаш. Черле-влак тореш лийыт да выступатлаш тÿҥалыт. Нуным колыштман огыл – нуно вет черле улыт. Тиде нелылыкым сеҥен веле марий тÿзланен кертеш. Кугезынан ойжо да арий вераже арака ваштареш пеҥгыдын шогалаш ÿжыт.

И. ЭВАНЫН-БИРСКИЙ
Пÿрö ола

Налмывер: «Чолман» газет

* этилспирт — этиловый спирт, Рушэл — Россий, Пÿрö — Бирск

1 комментарий

Filed under Артикль-влак

One response to “Арака калыкым пытара

  1. Nuzh

    Марий яллаштыже марий-влакшым лач марий бизнесмен-влакак пытарат нуно магазиныш Троя, шке ыштыме аракам да моло ядым конден ужалат. Окса чыла решатла.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s