Чумбылат курыкышто кумалтыш эртен (ФОТО)

Идалык жапым вучен шуктен, шочмо йӱлам, Курык кугызам жаплыше-влак кодшо кугарнян угыч Чумбылат курыкыш кумалтышыш чумыргеныт.

Ик онапу воктене Шернур районысо Купсола гыч онаеҥ Николай Тойшев кондымо киндеркылан, сорталан, ший надырлан пелештен шоген гын, весыште — «Марий кумалтыш» Юмыйӱла ушемын Шернур районысо тиштыжым* вуйлатыше Вячеслав Мамаев чонан надырлан. А варажым республикысе моло районла гыч автобус, автомашина дене толшо-влаклан шке кундемысе онаеҥышт пелештеныт. Онапу ончылно 20 онаеҥ лийын.

Чумбылат курык, тусо кумдык — тачысе кечылан аралыме пӱртӱс шарныктыш, заповедник веле огыл, тудо эше шнуй, вуйым савыме вер. Калык Курык кугызан вийжылан, полышыжлан ӱшанымыжым ий гыч ийыш пеҥгыдемден шога.

Кумалаш толшо калыклан тауштат. Ик гана йодын толмыжо шукталтмеке, айдеме тушко таушташ вашка, у шонымашыж дене толеш. А тиде верыште тӱҥ сомылым шуктен шогышо Шернур тиште шнуй верым кажне гана сылнештараш, йöнештараш тырша. Эше ӱмаштак августышто тушто кумылан-влак кечыгут тыршеныт. Теният паша ятыр ышталтын. Мланде почылтмеке, тиштын еҥже, тудлан мелын шогышо-влак, самырык тукым ик гана огыл, эсогыл малышыла толын, курыкан верым тӱшка калыклан вуйым саваш йöнештареныт. Эн ончычак кумалме отыш пурымаште марий йӱлан тамгажым келыштарыме. Вигак пале: тыште – Курык кугызалан кумалме вер. Памаш деке волымо корнышто кугу кӱ-влак верын-верын шаланен кият. Туштат, эн кугу моклакаже ончылно шогалын, вуйым саваш йöнештарыме, тудын деке корным почмо да марий кумалтышын тамгажым пижыктыме.

В.Мамаевын палемдымыж почеш, кумалме верыш тыглай кечын пурен кошташ огеш лий, онаеҥ-влак тудым «печен» кодат гын, кӱ воктеке шонымо семын толын, сортам чӱктен, сöрвален кертеш, вес гана кумалтышыш толаш сöрен кодаш лиеш. Тыге Чумбылат курыкыш ынде эн неле, йöсö пагыт годым корным такыртен кертыда. Чон ойгыдам, куандам саде кӱ воктене почаш лиеш. Тыгодым онаеҥ теве мом поснак рашемдыш: «Тиде верыш кажне кечын огыл, а шочмын, изарнян, кугарнян, рушарнян гына толаш лиеш».

Курык йымач шыргыктен лекше памашымат тöрлен шындыме. Рок ынже урылт манын, тудым кӱ дене оптен шындыме. Тулолмымат уэмдыме. Кумалтыш под-влакым сакалаш ынде пу огыл, а кӱртньö варам шогалтыме.

Тиде гана палыдыме, икымше гана толшо-влак ятырын ыльыч. Нунын коклаште славян язычник, тегреян йӱлам кучышо-влак лийыныт. Вет нине йӱла-шамыч пӱртӱс вийлан вуйым савыше тӱшкаш пурат. Марий кумалтышыш толмышт дене чыным ыштат мо? Кöмыт поро кумылыштым ончыктеныт?

Тидлан Шернур общиным вуйлатыше В.Мамаев тыге вашештыш:

— Вес йӱлам кучышо-влак мемнан деке толыт гын, поктен колташ огеш лий, молан манаш гын нуно мемнан деке ушнынешт, мемнан деч тунемнешт, тугеже марий калыкым, йӱлам пагалымыштым ончыктат. Шкеныштым эсогыл южо марий деч шотанракын кучат. Фото-, видеосъемка шотыштат öпке уке. Адакшым тиде пашам эскерыше-влак лийыныт.

Тиште лӱм дене эн ончычак кугу таум Йошкар-Ола гыч мер пашаеҥ Евгений Ефремовын вуйлатыме почеш полшаш толшо самырык тукымлан каласыман. Евгений Александрович тыгак тамгам ямдылаш окса надырым погымаште, тамгам ыштымаште чот тыршен. Ончыкыжым тамгам той гыч ышташ кутырен келшыме. Шернур тиште тыгак Кукнур (С.Пехметов), Купсола (Н.Тойшев), Лажъял (В.Ямбаршев) вел калыкын полышыжлан, Шернур ДРСУ-м вуйлатыше С.Адигановлан, туныктеж управленийым вуйлатыше А.Танеровалан, заказ службым вуйлатыше В.Емельяновлан, «Кукнур кундем» озанлыкым вуйлатыше В.Мурашовлан, Шернур марий А.Гусевлан таум каласа. Тыгак — Чумбылат карьерын, заповедникын администрацийыштын марий кумалтышлан мелын шогымыштлан.

Ончыкыжым мер калык кумалтышыш веле огыл, ший надырым погымашкат ушна манын ӱшанена. Вет паша але кугу вуча – курыкыш кӱзаш тошкалтышым саемдыман, тайылыште шаланен кийыше кӱ-влак деке корным почман.

Светлана ПЕХМЕТОВА

Налмывер: «Марий Эл» газет

* тиште — община

Фотосÿрет-влак Рамай Юлдашевын «В Контакте» сайт гыч