Марий Элыште писательын пашажым огыт акле

lobanov_izi«Марий Эл» газетыште Мария Илибаеван, Зоя Дудинан лекше материалыштым лудмек, Финн-угор серызе-влакын Х конгрессышт, Сылнымутчо* ушем вуйверын эртыше вич ий жапысе пашашт нерген шке шонымем каласынем.

Такшым лачак газет увер гыч гына погын нерген пален нальым. Вуйвер* еҥ-влак ынде сайын ямдылалтыныт дыр. Мутлан, Х конгрессыш толшо уна-влаклан могай «тамлым» да «вужгам» ыштышт. А ме, Марий Элын ӱжмö серызыже-влак, чот шотлан, калык тӱшкалан веле тушто лийынна. Уке гын унан тауштымо мутшым, Альбертина Иванован Миклай Рыбаков нерген шокшо ойжым кöлан колышташ ыле? Драматургий секцийыште нимом сайым пален шым нал, садлан, А.Александров манмыла, лектын кайышым.

Чаманаш веле кодеш, таче Миклай Рыбаковын илыш корныжо негызеш самырык сылнымутчым кушташ нигöм. Статьяштат ончыктымо: эн самырык авторлан — 40 ий. Курык марий коклаштет 30-40 ияш возышо йылт уке. Пытартыш гана ты ешыш 45 ияш Владислав Самойлов ушнен. Школлаште тунемше-влак почеламутым возат, но коклаштышт ӱшаным пуышыжо шагал. Эсогыл ончыч «Жерӓште», «У семыште» савыкталтше автор-влакат серымым чарненыт. Сылнымут паша олмеш лучо пазарыште налме-ужалкалыме пашам вораҥдаш.

Ончалза, «Ончыко» журналыште савыкталтше пьесемлан улыжат 300 теҥгем тӱленыт. А моло элыште кузе? Мый писатель Леонид Яндаковын мутшым сай шарнем: «Финн автор ик пьесым печатлен – театрыште шындыме гонорар дене тӱня мучко савырнен кертеш».

Таче мемнан элыште серызын пашаже ок аклалт. Ты жапыштак телевизор дене лӱдыкшö, пуштедыме нерген фильм-влакым ончыктылыт. Самырык тукымым сай сылнымут полшымо дене куштыман. Марий чонлан патырлык шижмашым Леонид Яндакын, Виталий Петуховын историй романже-влак шыҥдарен кертыт. Философ семын почеламутым, поэмым возышо Виталий Дмитриев-Озиат мемнан уш-акылнам пойдара, илыш нерген шонаш тарата. Валентина Изилянован лирикыже чонышкак логалеш.

Курык марий поэт-влак коклаште у шӱлышан тӱсака* дене Анатолий Атюлов ойыртемалтеш. Тудо икмыняр книгам савыктен, но Россий Серызе ушемыште алят ок шого. Тыгакак самырык автор-влакат öрдыжеш кодын кертыт. Сылнымут вияҥже манын, самырык авторым кузе куштыман — тиде йодышым конгрессыште ончыман ыле. Но залыште нуно пеш шагалын койыныт. Курык марий, Килемар районла гыч ик самырыкат лийын огыл. Писатель ушемысе курык марий секций нунын дене кылым огеш кучо, шонем. Ты паша кодшо вич ийыште йöршеш шукталтын огыл.

Пытартыш «Сылнымут шыже» семинарыштат ты паша öрдыжеш кодо. Але вара Йошкар-Олаште курык марла возышо студент уке? Ондак тыгай семинарыш тунемше-влакым колтедем ыле. Тыгай-влак тачат улыт. «Жерӓ» газетыште А.Лешкановын, Р.Капитоновын, В.Гаранинын возымышт печатлалтыт. Туныктышо С.Вассанова почеламут книгам ямдылен. Прозышто Авенир Апатеев чолган пашам ышта: Акпарс мланде нерген романым савыктен. Кызыт у книгаже типографийыште ямдылалтеш.

Мый чаманем: Марий Эл Серызе ушемысе вуйверын еҥже-влак курык марий автор-влак дене кылым огыт кучо.

Туге гынат виктер* полшымо дене йоча-влаклан книга, учебник-влак савыкталтыт. Калыклан кӱлеш сылнымутым савыктыме программе почешат шагал огыл ышталтеш.

Но савыктыме сылнымутым лудшо деке шуктыман. У книга нерген газет ден журналлаште информаций эреак лектеш. Но таче нине газет ден журналжым марий-влак пеш шагал налыт. Кызыт ялысе марийжат рушла веле кутыраш тöча гын, марла лудшым кушто муат? Ардыш миенам ыле, чыла вере: уремыште, школышто, йоча садыште – рушла веле мутланат. Киров областьысе Кикнур, Яраҥ районлаште, Угарман кундемыште тачат курык марий ял-влак улыт. Писатель ушем кеч иктаж-кунам тушко курык марий писателым коштыктен? Нигунам! А кӱлеш ыле.

Шочмо сылнымут серызылан кöра огыл аралалтшаш. Сылнымутлан кöрат ты паша вияҥшаш. Тудо калыкын сай пӱрымашыжлан йöным ыштышаш. Тидлан лишыл жапыште саскале* ушем-влак нерген законым илышыш шыҥдарыман. Тидын нерген кодшо погын годымат ойленам, Москош Кугыжаныш Думыш, президентлан серышым колташ темленам ыле. Тыгак кагазешак кодын, витне. Ты йодышымак Конгрессыште тӱшкан ушнен ончаш гын, лектышат лийын кертеш ыле. Президент Дмитрий Медведевлан ӱжмашым лукташ лиеш ыле.

Мый Марий Эл Серыше ушем пелен курык марий пöлкам почаш темлем.

Ипполит Лобанов,
Россий Серызе ушемын еҥже,
Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже

Налмывер: «Марий Эл» газет

Фотосӱретыште Ипполит Лобанов

* Сылнымутчо, серызе — писатель; вуйвер — правлений; тӱсака — образ; виктер — правительство; саскале — творческий.

5 комментариев

Filed under Артикль-влак

5 responses to “Марий Элыште писательын пашажым огыт акле

  1. Tsikma

    Шäлä! Автор пиш актуальный ядмашвлäм тäрвäтä.

  2. кюсер

    Серызе ӱдышаш «сайым, кӱлешым, ыҥгайлыкым». Куралшыже — Мер толкын. Поген налше, вийым чумырышо — таза калык. Мо мемнан уло, мо уке, шоналтыза. Серызе-влак, саскале пашада ушныжо!

  3. Петан

    Омат пале, кӧн пашажым мемнан республикаште аклат. А те паледа?

  4. ЧЫНмари

    Васютиным да тудын полышкалыше-влакшым аклат, кӧ эрыкан, лӱддымӧ марий-влакым темда да лавраш тошка.

  5. Сталин манын

    — Мый возышо-влаклан оксам ом чамане!

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s