Марий йылме проблеме нерген рушла ойлена

Йолланде Кужнур школышто марий йылмым 17 ий ончыч тунемаш тÿҥалыныт. Ончалаш гын, тидлан шукат эртен огыл, но ты жапыште кыдалаш школым кокымшо тукым тунем лекмашке шуын.

Шочмо йылмым тунеммаш мом пуа? Кучылтына мо тудым илышыштына, кÿлеш мо тидым ышташ?

Тыгай йодыш-влак шочыч Йолланде Кужнурысо школышто эртыше “Мый марий йылмым тунемам” лÿман мероприятий деч вара. Тудо Бирск районысо марий йылмым туныктышо, образований управленийыште да культура пашаште тыршыше еҥ-влакым чумырен ыле.

Пайремым сайын ямдылыме, содержанийжат оҥай ыле да погынышо-влаклан келшен. Вет тыгайже тыште икымше гана лийын. Мутат уке, тидлан ойым марий йылмым туныктышо С. Я. Шамукаева пуэн да шкеак ик эн чулым организатор семын пашалан пижын.

Марий культура дене кылдалтше семÿзгар-влакым ончыктымо да нунын нерген каласкалыме дене гына серлаген огытыл, самодеятельный артист-влак шоктенат пуэныт. В. Мадияровын “Кандыра” куштымаш фотовыставкыжым ыштыме, кызытсе да ожсо марий вургем-влакым чиен, тунемше-влак уна-влаклан ончыктеныт. Тошто марий муро, марий сем-влак могай лийыныт — чыла тиде оҥайын йоҥгыш да Культура кечылан келшен толшо ыле.

А. Аликов “Кандыра” документальный фильмым кузе, молан ямдылыме нерген ойлыш да презентаций семын ончыктыш. Фильмын тÿҥалтыштыже лÿмлö художник Георгий Калитовын ойлымыжым пуртен кодымо. Ик ойжым ойырен палемдынем. Тудо мемнан калык нерген. Улыжат пел миллион веле улына тÿняште, шагалем толына. А вет йомын кертына, садлан культурына, калыкна нерген исторический шарнымаш семын кеч документальный кышам кодена — фото-видео материал-влакым. Шке пытена гынат, тыге калыкнан поянлыкшым арален кодена ыле.

Тургыжланымаш шÿлыш шижалтеш, да арамлан огыл. Йылме ок лий гын, калыкат пыта. Теве чынже кушто. А калыкым, йылмыжым да культурыжым тудым палыше да илышыште кучылтшо веле арален коден кертеш. Рушлаже “носители языка и культуры” маныт. Адакшым, чыла тиде поянлык нимогай мегаполисыште, олаште огыл, а лукышто, ялысе вер-шöрыштö, шочшо аза ава шöр деч налме гай шочмо мланде гыч вийым шыҥдарен шогымо верыште веле аралалт кодын кертеш.

Молан тыгай шонкалымаш ушыш толын пурыш? Моско гыч толшо самырык ÿдыр — тусо марий мер организацийын представительже — марла ок мошто, мероприятийыште чылан рушла кутырат да рушла вÿдат, а ойлат марий культурым, йылмым арален кодымо проблема нерген. Пошкырт, татар але моло калыкын шке культурышт да йылмыштлан пöлеклыме мероприятийыште рушла кутырышым колында? Мер толкыныштын еҥже шке йылмемым ом пале манын нунын дене рушла кутыра гын, очыни, тудым колышташат огыт тÿҥал да вес гана огытат ÿж. Тидын нерген йодышым тарватышаш уке ыле дыр, маска моштымыж дене кушта манаш да …

Но Интернет гоч вияш видеокÿвар манын ончыктымышт чонеш логале. Йошкар-Олаште Марий кугыжаныш университетын марий пöлкажым тунем лекше ÿдыр Эстонийысе Тарту ола гыч (кызыт тушто докторантурышто тунемеш) ялысе марий аудиторий дене тушто погынышо-влак семынак рушла ойлыштеш, а теве Австрийыште илыше американец изишак акцент дене, но чаткан да чын литератур йылме дене марла кутыра. Тудо шке кумылын марий йылмым шымла да тунемеш.

Шке йылмым пагалымаш националист шÿлышым але уда койышым огыл вияҥда, а шке калыкым, тукымвож поянлыкым йöратымашым ончыкта, моло калык коклаште шке йылмет деч вожылде илаш туныкта. Конешне, шочмо йылмым тунемде олаште кушшо еҥым мый нимынярат титаклаш ом тошт. Тидлан йöн лийын огыл. Но шкендым шочмо калык культура да йылме дене кылдалтше мер илышыште ужмет шуэш гын, тунем шочмо йылметым. Молан американец але японец марий йылмым тунем кертыт, сайын кутырат, а ме рушла моштымына дене кугешнен коштына? Марий шÿлышлан келыштарыме мероприятий-влак йылмынан, тугеже калыкнанат, ÿмырыштым шуяш тунам полшат, кунам практикыште кучылташ да вияҥдаш йöным пуат.

И. ГУБАЕВ,
Бирск район

Налмывер: «Чолман» газет

Оставьте комментарий

Filed under Артикль-влак

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s