Салымсолашты этнофутуризм дон креативӓн ылмы гишӓн попымы

29-шӹ июльын Салымсолашты Никон Игнатьев лӹмӓн сӹлнӹшая музейӹштӹ ик кечӓш семинар эртен, кышты туан халыкнан овуцажы, культурыжы, сӹлнӹшаяжы дӓ толшашыжы гишӓн хытырымы.

Ти семинарыш кырык мары культурым анзыкыла виӓнгдӹшӹ эдемвлӓ, педагогвлӓ, студентвлӓ дон школышты тыменьшӹвлӓ погыненӹт. Хына семӹнь семинарыш Мары Эл Республикӹн пӹтӓриш президентшӹ Владислав Зотин толын.

Пӓлдӹртӓш келеш, техень семинарвлӓлӓн негӹцӹм 1996-шы ин пиштӹмӹ, тӹнӓмжӹ гӹнь шукыжымок кырык мары сӹлнӹшая гишӓн попымы. Сек кого семинарым 2001-шӹ ин эртӓрӹмӹ, кышты постмодернизм дон этнофутуризм гишӓн шая кен. Тӹдӹ кок кечӹ шыпшылтын, кышкы семинарист-этнофутуриствлӓ Кырык сир гӹц пасна Йошкар-Ола, Шывашар, Сыктывкар, Таллинн дӓ Хельсинки гӹц ылыныт.

Кечӹ шыпшылтшы техень семинарвлӓ 2003 и якте эртӓрӓлтӹнӹт, тидӹ паштек кынам-тинӓм веле погыналтмы. Шанымемжӹ доно техень семинарвлӓ и вуй гӹцок эртӓрӓлт кердӹт, тенге Кырык сир «Мыры айо», «Бендериада» доно веле агыл, тенгеок интеллектуальный соусан сӹлнӹшая семинаржы донат Руш Эл мыч пӓлӹмӹ лин кердеш, кыды Кырык сирӹн имиджшӹм кӱшкӹ лӱктӓлӓш палша. Кырык марынвлӓ «Акпарсын мӱлӓндӹжӹм мактенӓ» девиз доно ӹленӓ дӓ тидӹжӹ, ынгылымаштем, пиш шукы форман лин кердеш.

Шамаклан «Мыры айо» ик форматан, тӹштӹ тӹнгжӹм музыка йӓшнӓ дӓ шоу докырак лишӹл, «Бендериады» вес форматан, тӹштӹ тӹнг элементӹм юмор нӓлеш, а Салымсола музейӹштӹ эртӓрӹмӹ семинарышты шаявлӓн тӹнг темыштӹ культура, сӹлнӹшая, музыка, живопись, философи, культурыштыш кӹзӹтшӹ йогымашвлӓ. Халык семӹнь ӹшкӹмнӓм анжыктыненӓ гӹнь, тӹнӓм мыраш, кушташ, юмор доно веле агыл ӹлӹмӓн, халыкнам шанашат тымдымыла, а ти семинарын цельжӹ тидок и ылеш – халыкна ӹшке вӹкӹжӹ анжалжӹ дӓ махань ылмына гишӓн шаналтыжы. Тенеш семинарышты креативӓн ылмаш гишӓн тӹнг шая кеен.

Семинарын программыжы техень ылын:

29-шӹ июнь 2010 и, изӓрня. Вӓр: Салымсола сӹлнӹшая музей

Тӹнгӓлӓлтеш: 10.30
Айом пачмаш.
Шаявлӓ.
Кечӹвӓл качкыш: 14.00 -15.00
Вӓшлимӓш пакыла кеӓ. Сусу мӓгӓлвлӓ: лыдышвлӓм лыдмаш, мырывлӓм мырымаш.
Иктешлӹмӓш
17.30 Айом питӹрӹмаш.
Цикмӓш толмаш. Кӱ шана, Йылыш нӱштӹлӓш кеӓ.

Анзыл шая. Ма техень техень креативӓн ылмаш?

Креативӓн ылмаш шукы монгыран ылеш. Шана гӹнь, эдем пиш креативӓн лин кердеш. Креативӓн ылмаш, ӹштӓш, лӹмӹнок иктӓ — мам ум ӹштӹмӓш, инициативӓн дӓ фантазиӓн ылмы доно кӹлдӓлтеш. Тидӹм вес семӹньжӹ инновациӓн ылмаш доно кӹлдӓш лиэш. Примерлӓн, тидӹм эдемӹн конкретный ӹлӹмӹ вӓржӹ гӹц анжалаш лиэш. Пӧрт, кудвичӹ, садывичӹ, сола ӧлицӓ, сола, хала ӧлицӓ, хала.

Пӧрт йӹр ылшы вӓрвлӓм сӹлнештӓрӹмӓш. Ландшафт архитектура, кудвичӹ дӓ ӓмвичӹ дизайн, кыце тиштӹ туан халыкнан элементвлӓм кычылташ лиэш? Ти шотышты, шамаклан, пиш ышан вариантым Юлия Куприна темлӓ. Тӹдӹ пичӹ дӓ окня тӹрлецвлӓм мары орнамент доно сӹлнештарӓш согоньла. Пиш яжо дӓ ышан шанымаш. Кудвичӹвлӓнӓм кыце эстетически ирерӓк дӓ цеверрӓк кондициштӹ кычаш?

А ма, ӓмвичӹвлӓнӓм сӹлнештӓрӹмӓштӹ воксьокат радикальный вашталтымашым ӹштӓш дӓ ӓмвичӹнӓм качкышым пушы вӓр семӹнь веле агыл, тенгеок тӹдӹн эстетический монгыржымат шотыш нӓлӓш: яжон планируйымы ӓмвичӹштӹ шокшы кӓнгӹж кечӹвлӓн, качкын шӹнзӓшӓт, кӓнӓлтӓшӓт лижӹ. Тидӹлӓнжӹ йори ӹштӹмӹ беседкы постол суртым шӹндӓш ӓль пӧрт сага цевер террасым ӹштӓш лиэш. Тӹштӹ шӹнзет дӓ йӹрвӓш цеверӹн кайшы садывичӹшкет, тӹштӹш пеледӹшвлӓ вӹкӹ анжалат, ма ӹлӹмӓшӹштӹ лиӓлтеш шаныкалет, ӧрӓт дӓ шӱметлӓн кӓнӓлтӓш ирӹкӹм пуэт.

Кырык марынвлӓ шӱмӹм кӓндӓрен кӓнен мыштенӓ ма? Кыце кӓнӹмӓшӹм ынгыленӓ? Ти ядмаш публикылан пумы ли. Семинариствлӓ кӓнӹмӓшӹм лач куштымы, мырымы дӓ веселӓйӹмӹ доно веле кӹлдӓт – пӓлӹ ли. Кӓнӹмӓшӹм, шамаклан, ик семинаристӓт туан йӹлмӹ доно сирӹмӹ книгӓм лыдмы, газет кидӓ шӹнзӓлӓлмӹ, спорт доно занимаялтмы, туризм ӓль иктӓ -махань хобби доно ӹш кӹлдӹ.

Кудвичӹ дон ӓмвичӹ дизайн

Кудвичӹ дон ӓмвичӹ дизайн гишӓн шая лӓкмӹкӹ, публикы лошты кого интерес понгыжалты. Авторын шанымыжы семӹнь кырык мары пӧртвлӓм шӹндӹмӹ годымат толшашыштыжы вашталтмашвлӓ лин кердӹт. Ӓлдӓ доко примервлӓм анжалына. Шӹренжок кырык мары пӧрт тӧрӧк ӧлицӓш лӓктеш, ӧлицӓ покшалнок кынамжы шӹнза, седӹндонат техень пӧрт йӹр ландшафтан архитектурым ӹштӓш пиш нелӹ, махань-шон газонвлӓ дон пеледӹш йӹрӓнвлӓлӓн вӓр изишӓт ак код, кодеш гӹнь лач изи пӧртгутан пичӹлӓн веле, кышты, седӹ, пеледӹшвлӓ кушкыт гӹнят, ӹшкӹмӹштӹн цеверӹштӹм пачын пуэн ак кердеп.

Тӹ годымок, кыды вӓрежӹ (кӹзӹт якте шоэн веле, но толшашыштыжы, ӹнянӹмӹ шоэш, шукырак) пӧртвлӓм ӧлицӓ лишӓн агыл, а изиш садывичӹ кӧргӹшкӹрӓк шӹндӹмӹ каеш, дӓ техень композици годым кыце пӧрт, тенгеок ӓмвичӓт сӹлнӹнрӓк кайыт. Шамаклан Шӹргӹдӹр солашты ик техень пӧртӹм эче 1970-шы ивлӓнок шӹндӹмӹ. Ти пӧртшӹ артньык Измаил Ефимовын агыл вӓл? Но погынышы эдемвлӓ ти пӧрт Ватрасовын ылеш манын келесевӹ. Лин кердеш вес вӓреӓт техень решенивлӓ улы?

Вес тема, ма гишӓн шаям тӓрвӓтӹмӹ: кыце дӓ мам кырык марынвлӓ качкыт. Качкышым йӓмдӹлӹмӓштӹ креативӓн лиӓш лиэш ма? Кӱ йыхышты качкышым йӓмдӹлӹшӓшлӹк? Пӱэргӹ ӓль ӹдӹрӓмӓш? Яжо ресторанвлӓштӹ поварвлӓ шӹренжок пӱэргӹвлӓ ылыт, шаям тидӹ гӹц тӹнгӓлӹна. Ти тенденци ӹнде Европышты семнявлӓштӓт шижӓлтеш, молнамжы ӹдӹрӓмӓшвлӓ веле качкышым йӓмдӹленӹт гӹнь, кухняшты ӹнде пӱэргӹвлӓӓт мелӹнок ӹшке мастар ылмыштым анжыктат. Ӓштӹдӓ кырык марынвлӓ, чӹдӹрӓк санзалым качда, тенге шӱм дӓ вӹршӓр ясывлӓ мӓмнӓм чӹдӹрӓк ясландарат лиэш. Махань рацион? Векӓт, кырык марынвлӓ утла шукы лашаш гӹц ӹштӹмӹ качкышым качкына.

Креативӓн ылмаш, седӹ, творческий эдемвлӓн пӓшӓштӹ цаклалтеш, но тӹнӓмок цилӓлӓн творческий эдем лиӓш ак кел, тӹхӓлӓок шукынжок креатавӓн лин кердӹт.

Кыце креативӓн шанымашвлӓ шачыт?

Изи годымок тидӹ эдемвлӓлӓн пуалтеш, дӓ тидӹжӹм цаклен веле мыштымыла. Шамаклан, изи тетян фантазижӹ яжон пӓшӓлӹжӹ манын «тидӹм ит ӹштӹ, тӹдӹм ит ӹштӹ, тидӹм ӹштӓш ак яры» дӓ вес техень запрещӓйӹшӹ шаявлӓм веле агыл кычылтмыла, шамаклан изи тетя шукым попен фантазируя гӹнь, тидӹ яжо веле, рисуя дӓ рисуйымыжы годым ма шоным шайыштеш гӹнь, яжо веле – тӹдӹлӓн «вот вет цӓциэм махань ышан маклака ылат» ӓль вес йиш мотивируйышы, кымылым лӱктӓлшӹ шамаквлӓм кычылтман, со запрещӓйен попенӓ дӓ тетян талантжым ана уж гӹнь, тетялан сойток лиэш, тенге тӹдӹн креативӓн дӓ инициативӓн лиӓш интересшӓт ямеш. «Ӧркӹ маклака» фразы йӹлмӹштӹнӓ улы гӹнь, малын «ыш маклака» лин ак керд?

Школыштат кырык марынвлӓм креативӓн шӱлӹшеш куштыман ылнежы. Сек тӹнгжӹм туан йӹлмӹ докы мелӓн лимӹлӓ. Ти шотышты махань пӓшӓм ӹштӓш лиэш? Сӓмӹрӹквлӓ туан йӹлмӹнӓ докы мелӹн анжышты, тӹдӹм ӧрдӹшкӹ ӹнжӹштӹ шӹкӓлеп манын, мам ӹштӹмӹла? Тевеш, финнвлӓ моло школышты тыменьшӹвлӓ лошты туан йӹлмӹ доно сирӹшӹ сирӹзӹвлӓ дон поэтвлӓ, сирӓш яратышывлӓ шукынрак лиштӹ манын, школ годшенок тетявлӓм сирӓш кымылангдат, махань-шон конкурсвлӓм эртӓрӓт, премивлӓм пуат, сирӹмӹ лагерьвлӓм погат. Тиштӹ мӓлӓннӓӓт пример лин кердеш.

Эчежӹ школвлӓн интернет ӹлӹштӓшвлӓштӹм да Википедишкӹ кырык марла сиренӓ дӓ оптена гӹнь, туан йӹлмӹнӓн кычылтмы сферыжым кымдаэмденӓ. Улы техень школвлӓ, кышты школышты гишӓн марлаат сирен шӹнденӹт, а кыды школжы гӹнь ти пӓшӓм воксьок ӧрдеш коден. Интернетӹштӹ туан йӹлмӹнӓм кычылташ тӹнгӓлӹнӓ гӹнь, тӹдӹн позицижӓт цаткыдемеш. Келесӓшок гӹнь, кырык мары йӹлмӹнӓн толшашыжы интернетышты – тидӹм мӓ анзыцок ынгылен мыштышашлык дӓ активно кычылтшашлык ылына. Тевеш, Йоласал солан веб-ӹлӹштӓшӹштӹжӹ марлаат сирӹмӹ, но текствлӓжӹм веле тӧрлӓлтӹмӹлӓ. Ужына, ти сайтым ӹштӹшӹн туан йӹлмӹнӓ доно сирӓш кымылжы ылын. Молодец! Техень креативӓн эдемвлӓ шукынрак веле лиштӹ!

Креативӓн ылмаш бизнес дон коммерциштӓт пиш келӹт

Кыце яжо бизнесмен, фермер лиӓш дӓ тӹ годымок кырык марын кодаш дӓ туан йӹлмӹ гӹц шеклӓнӹдеок бизнесетӹм виӓнгдӓш? Пӓленӓ, кырык, вӹтлӓ дӓ кожла марынвлӓ бизнесменвлӓӓт ылыт, лапкавлӓ моло шукы солашток пӓшӓлӓт, кыды вӓрежӹ таманяры вӓк, а ма лапкавлӓлӓн, кафе дон барвлӓлӓлӓн, ресторанвлӓлӓн дӓ фирмывлӓлӓнӓт кырык мары лӹмвлӓм пуаш агыл? Лӹмвлӓ тамаханят лин кердӹт, нейтральный гӹц потикӓ лӹмӓнвлӓ якте: «Ош куги», «Пистӹ», «Шӓртньи», «Шӧрвӓ», «Колшӹре», «Кого йӓр», «Цевер Йынгы», «Йӱкшӹ кӹрӹш», «Косир ӓптан», «Хайзи ӓптӓн», «Кок цӹвӹ», «Кок тум» дӓ молат.

Тидӹ гӹц паснажы эче рекламы баннервлӓмӓт туан йӹлмӹнӓ доно сирӓш лиэш. Малын кырык марынвлӓн тӹнг девизнӓ: «Акпарсын мӱлӓндӹжӹм мактенӓ!» кӹзӹт якте лач рушла веле афишируялтеш?

Эдемӹн креативӓн ылмашыжым сек яжон культурышты реализуяш лиэш

Мӓлӓннӓ, кырык мары халыклан пиш динамикӓн, анзыкыла виӓнгшӹ, модерн йӧнвлӓм кычылтшы дӓ культурыштыш кӹзӹтшӹ жепӓш йогымашвлӓм пӹсӹн кычылтшы культурым ӹштӹмӹла. Мӓ ӹшке докына кого интересӹм понгыжтарен мыштышашлык ылына. Кӹзӹт халыкнам кӓршӹзӹ дӓ мырызы халык семӹнь пӓлӓт гӹнь, малын ти пӹсмӓнӹм кымдаэмдӓш агыл? Ти шотышты мӹнь культурыштына тенге лин кердмӹлӓн ӹнянем. Малын ӹнянемжӹ? Мӓмнӓн культура потенциална пиш виӓн. Мӓнмнӓн пиш шукы яжо кӱкшӹцӓн дӓ талантан специалиствлӓнӓ улы.

Музыкышты виӓн ылына гӹнь, тӹнӓм, шамаклан кырык мары «Акпарс» рок-опера гишӓнӓт ӓнят шаналташ жеп шон? Тидӹ яжо шанымаш, дӓ семмастарвлӓнӓӓт улы, но ик нелӹц – рок-музыка мӓ донна пӓлӹдӹмӹ гань, седӹндонат ти шотышты вес сӓндӓлӹкӹштӹш музыкантвлӓ доно тидӹ гишӓн кооперируялташ лиэш, нӹнӹн опытышты доно пӓлӹмӹ лиӓш, изишӓт уты агыл. Техень шанымаш мӓмнӓн музыкантвлӓ лошты лиэш гӹнь, ти корнывлӓм сирӹшӹ доно кӹлӹм кычаш ядам.

Креативӓн ылмаш сӹлнӹшаяшты пиш яжо дӓ шукы йиш кӹцкывлӓм канден кердеш. Сирӹзӹ дон поэтвлӓнӓ, толшашышты, ӹнянем, шукыракым у статян дӓ интересный пӓшӓвлӓм сирӓш тӹнгӓлӹт, тидӹ мӱлӓндӹ вӹлнӹ туан литературына докы интересӹм понгыжтарен кердеш. Мӓлӓннӓ кӹзӹт креативӓн дӓ вескид йӹлмӹвлӓм пӓлӹшӹ сӓмӹрӹк авторвлӓ, сӓмӹрӹк журналиствлӓ пишок келӹт, тошты семӹнь сирӹмӓш стиль тӹреш, лыдшывлӓ уж нерат лин шоктеннӓ. Мӓмнӓн халыкланнаат тама у келеш дӓ ти ужым мӓ лач туан йӹлмӹна доно кӹлденӓ. Мӓ халыкнан культура потребностьшым туан йӹлмӹнӓм кычылтмашты ужненӓ.

Ти шотышты, шанем Кырык мары театрат пиш кого пропаганды пӓшӓм ӹштен кердеш. Кӹзӹтшӹ жепӹн провинциштӹш театрвлӓ пиш экспериментвлӓм ӹштӹлшӹ лин кердӹт, изи театрвлӓ модышты ылыт, ик актеран театрвлӓ вӓк улы, кыды докы публика кого интересӹм лыктын. Дӓ публикыланжат кого лиӓш ак кел, шамаклан, Хельсинкиштӹ 20 пӧкенӓн театр улы, кыдын спектакльвлӓжӹ соок аншлаг доно эртӓт. Тенгежӹ гӹнь ӓнят, толшашышты, Кырык сирӹштӹ кӓнгӹж театр фестивальым эртӓрӓш жеп шон, кыды годым сӹлнӹшая кечӹвлӓмӓт организуяш лиэш.

Тошты Цикмӓштӹ тинӓр яжо вӓр улы, кышты изи театр седӹрӓм организуяш лиэш, техень седӹрӓвлӓжӹ кыды-тидӹ пӧртӹн кудвичӹштӓт, вӓк лин кердӹт. Тӹшток сирӹзӹвлӓ ӹшке лыдышвлӓштӹм лыдын, бардвлӓ мырывлӓштӹм мырен кердӹт, тӹ годымок «поэзи автобусым» организуяш лиэш, кыды хала мыч дӓ сола гӹц солашкы каштын, поэтвлӓ дон сирӹзӹвлӓм шыпшта, нӹнӹ халык анзылны лыдышвлӓштӹм лыдылдалыт. Тенге халык лошты культурат шӓрлӓ, халык книгӓвлӓм лыдаш дӓ сирӹзӹвлӓм шотеш пиштӓш тыменеш, у книгӓвлӓм нӓлеш.

Кырык, вӹтлӓ дӓ кожла марынвлӓн толшашыштым ӹшкежӹ соты доно кӹлдем, но ти соты толмаш мӓ докына куштылгынжок ак тол. Мӓ ӹшке кӧргӹштӹнӓ туан йӹлмӹнӓм урдышашлык ылына, тӹдӹм шотеш пиштен, яратен мыштышашлык ылына. Туан йӹлмӹнӓм, культурынам дӓ ӹшкӹмнӓм шотеш пиштӓш тӹнгӓлӹна гӹнь, тӹнам мӓмнӓм ӹшкӹмнӓмӓт шотеш пиштӓт. Ти контекстышты ик изи примерӹм кандынем. Цикмӓштӹ ик лапкашкы «пуры кечы!» манын («400 ишкӹ» агыл, ти лапкам дӓ тӹдӹн хозажым, марынвлӓм ак яратат, бойкотируем) пырышым дӓ тӱлӹмӹкем «кого тау!» манын лӓктӹм. Тидӹ гӹц паснажы ик шамакымат шӹм келесӹ дӓ лӓкмем годым туп шайылнем кассир коллегыжы гӹц рушла «Ма тидӹ «кого тау?» манын яды. Изи эпизод веле, но психологически махань яжо эффектӓн.

«Тенге агыл ма вес халыкым ӹшке векӹнӓ мелӹн анжышты манын сӓртӹмӹлӓ?» ӹшкедурешем тӹнӓм шаналтышым дӓ тевеш, ӹнде, тӹнь анзыкетӓт ти шанымашем лыктым, шотеш пиштӹмӹ лыдшы. Лин кердеш, тӹнь ӹшкежӹ кыце халыкна вӹкӹ мелӹнрӓк вес халыквлӓ анжышты манын, тидӹ гӹцӓт яжорак методвлӓм пӓлет. Тӹ годымок туан йӹлмӹнӓ гӹц шеклӓнӹшывлӓ, рушла веле попаш цацышывлӓ вӹкӹ махань ирони доно весӹвлӓ анжат, шаналтышым.

Этнофутуризм тумвлӓ Салымсолашты шужгалтат

Этнофутуризм ӹшке философижӹ доно пиш креатвӓн шанымашан. Тидӹн идейӹвлӓжӹ доно мам вӓл ӹштӓш ак ли? Лӹмӹнок туан халыкнан толшашыжым шанен, вет ти шамакыштыш «футуризм» лаштыкшок толшаш гишӓн шаныкта. Кӹзӹт яктежӹ, шӹренжок, кырык мары культура йӹргецвлӓштӹ шайыкыла дӓ эртӹш жепӹш веле анжымы, но ма ти клишем пыдыртен, лӱдде, вуйым комдык лӱктӓлӹн, анжалтышнам анзыкыла шуаш дӓ халыкнан толшашыжы гишӓн шаналташ?

Пӓлем, шукынжок мӓ туан йӹлмӹлӓннӓ дӓ культурыланна ӹняненӓ, седӹндонат оптимиствлӓ ылына, тӹдӹ верц пӓшӓм ӹштенӓ дӓ ти «камакана» ӹнжӹ йӧрен ке манын, со тӹшкӹ пувлӓм оптен шалгаш йӓмдӹ ылына. Тавтологи семӹнь эче келесӓлӓм, культурына у формывлӓм, у йӧнвлӓм выча, тӹдӹ у корнывлӓ доно кенежӹ дӓ ӹшкӹмжӹм тӹрлӹ сӹнӓнӹм ужнежӹ. Седӹндонат культурынан камакажы, вес семӹньжӹ эче вацак анзылныжы шалгышывлӓжӹ, кӱ кыце кердӹнӓ, кӱ мӓхань чиӓм, семӹм, лыдыш дӓ мыры корнӹвлм кычылт кердӹнӓ, тӹдӹм уэмдӓш цаценӓ.

Шамаклан, Хельсинкиштӹш Кырык мары Клуб икӓнӓ ресторанышты шӹнзӹмӹжӹ годым «Акпарс» водка улы гӹнь, малын «Акпарс» салат уке манын шаналтыш дӓ тенге кырык марынвлӓн яратымы дӓ качмы продуктывлӓ гӹц техень салатын рецептшӹм шанен лыкты. Салымсолашты молнам этнофутуризм семинарым эртӓрӹмӹ годым этнофутуриствлӓн шанен лыкмы кырык марынвлӓн йолиштӹм (флагым) соок лӱктӓлмӹ ылын, кӹзӹт, пиш ӹжӓл, ти церемони ӹштӹдеок коды. Кырык марынвлӓн йолинӓ: пӹцӓлгӹ якшаргы – ӹлӹмашӹн символжы, ошы – халыкнан пуры дӓ соты шанымашывлӓжӹ, шимӹ — мӓмнӓн туан мӱлӓндӹна. Тенгеок этнофутуриствлӓ кырык мары халыкын пушӓнгӹ символешӹжӹ Кырык сирӹштӹ шӹренок вӓшлиӓлтшӹ тумым шотлат, пеледӹшвлӓм анжалаш гӹнь, фольклорист В. Акцоринӹн шаяжӹ семӹнь – халыкнан пеледӹшӹжӹ ошвуйвеледӹш ылеш дӓ ти символвлӓм халык лоштат шӹренок кычылташ темленӓ.

Тидӹм шотыш нӓлӹн, 1999-шӹ ин Салымсола музейӹн садывичешӹжӹ Шур гӹц кандымы тумвлӓм шӹндӹмӹ, кыдывлӓ логӹц коктыжы ӹнде шыпшылт кенӹт дӓ «этнофутуризм тум» лӹмӹм намалыт. Нӹнӹм ужаш шанышывлӓ музейӹш пырен, шалахай монгырышты шалгышы кугивлӓ докы кен кердеш дӓ тӹштӹ ти кок тумым моэш. Кырык мары этнофутуриствлӓ тенгеок тӹ ивлӓн «Кырык мары кымдемӹн шӱмжӹ» идейӹм ӹлӹмӓшкӹ пӹрташ манын, Салымсола лишӓн символический мӓнгӹм шагалташ темленӹт ыльы дӓ тӹшӓк «Тиштӹ Кырык мары мӱлӓндӹн покшалжы» манын сирен шӹндӓш лиэш маныныт ыльы, но ти шанымаш ӹлӹмӓшӹш пырталт шоктыде. Тенге тишкӹ туриствлӓӓт шукынрак каштыт ыльы.

«Акпарс» салат

«Акпарс» салатын рецептшӹ. Индергридиентвлӓжӹ: сӱкӓн тури, помидор, ыжар охырец, ыжар охыра,консервируйымы ыжар пырса, шолтымы мыны, шолтымы ышкал пай ӓль ветчина, якшар (шим) шаптыр, ти кок шаптырым пӧчӹ доно вашталташ лиэш, ӓнис дон петр шуды (петрушкы), санзал. Салатым вӹлец пӹчкедӹмӹ вишня лаштыквлӓ доно сӹлнештӓрӓш лиэш. Соусшы: мӱ, майонез аль патыл, санзал, шим перцӹ.

Нӹл эдемлӓн порци: кок изиӓт-когоат агыл шолтымы сӱкӓн ӱштӹ турим салатлан пӹчкедӓш (сӱкде), ик помидорым, ик охырецӹм, ик шолтымы мыным салатлан пӹчкедӓш, 200 гр. нӓрӹ консервируйымы ыжар пырса, 200-250 г. пай ӓль ветчина, ыжар охырам, ӓнисӹм аль петр шудым йӓмдӹлӹшӹ ӹшке тотшы семеш пиштӓ. Перкӓн лижӹ!

Валери Аликов