Мары йӹлмӹ дон культура верц, Чебоксар ГЭС ваштареш

Кырык марынвлäСирӹзӹвлä дон артньыквлäн ”Кийла” (Ишкӹ) лӹмäн регистрируйымы организациштӹ Россий Федерацин вуйлатымашын дä президент Медведевӹн Чебоксар ГЭС-ым пакыла кузыктымы планышты ваштареш ылеш. Проект семӹнь Йылын кÿкшӹцшӹ 63 метр гӹц 68 метр якте кузыктымы лиэш. Тидӹ паштек Марий Эл дон Суасламары Республикывлäштӹ дä Угарман областьышты 165 000 гектар мÿлäндӹ вӹд пындашеш кодеш. Вӹдӹн кÿкшӹцшӹм лÿктäлмäш социальный нелӹцвлä дон экологи дон экономикӹштӹш катастрофывлäм канда. Вӹдӹм лÿктäлӹт гӹнь, эдемвлä тӹжемӹн ӹлӹмӹ вäрвлäштӹм кодышашлык лит дä тенге культурыштым ямден кердӹт. Ти проектӹм ӹлӹмäшкӹ пыртат гӹнь, сек кого ойхы дон эксӹкшӹм мäмнäн родньык халыкна, кырык марынвлä, ужыт лиэш.

Кырык марынвлä Йылын вургымла дä вäрӹн-вäрӹн шалахай сирӹштӹжӹ ӹлäт. Цилäжӹ кырык марла попышывлä 30 000 нäрӹн ылыт. Марий Элын кым кугижäнӹш йӹлмӹ логӹц, тӹдӹ иктӹжӹ ылеш. Марий Эл Республика Москва гӹц Ирвел монгырыштыжы вäрлäнä дä тӹшкӹ тӹшец 800 уштыш нäрӹ. Республикӹштӹ 728 000 ӹлӹзӹ, кыдывлä логӹц 43%-жӹ марынвлä. Марынвлä логӹц 80% туан йӹлмӹштӹ доно попат. Цилäжӹ Руш Федерациштӹ 605 000 марын ӹлä.

1980-шӹ ин Йылын вӹдӹм лÿктäлмӹ паштек Кырык марынвлäн территориштӹ гӹц кым пайыштыш ик пайжы вӹд пындашеш кодын. Тӹнäм 8000 эдем нäрӹм эвакуируйымы ылын дä шукынжок нӹнӹ туан Кырык сирӹштӹм курымеш коденӹт.

Кӹзӹтшӹ проект ваштареш Марий Элын, Суасламары Республикӹн дä Угарман областьын ӹлӹзӹвлä лоштыш группывлä туран шалгат. Ти проект ваштареш шалгышывлä логӹц Угарманыштыш экологи организаци ”Дронт” ылеш. Тенгеок руш церкäт Йылын вӹдӹм лÿктäлмӹ ваштареш шалга. Уграман епархиштӹ регионнан ”историн дä культурын сек пäлӹмӹ äштемикшӹ” Макарын Монастиржӹ верц шытырланен, тӹдӹм вӹд пындашеш ямден кердӹнä манын попат.

Марий Эл марынвлäм ӹшке республикӹштӹштӹ дикриминируйымы гишäн кымдан пäлӹмӹ лин. Политикиштӹш дискриминаци 2001-шӹ инок эче тӹнгäлäлтӹн, тӹнäм, кынам Республикӹн Президентеш Леонид Маркеловым айырымы лин. В. Путин Маркеловлан ”Халыквлä лоштыш тäнглӹмäш” орденӹм кычыктен, дä лач Маркеловын вуйлатымы жепӹн тӹдӹм критикуйышы журналиствлäм, халык активиствлäм дä оппозицин вуйлатышывлäм шинӹт дä пуштыныт. Мары культурын сферӹжӹм äнгӹсӹремдäт, йӹлмӹм тымдымым чӹдемдäт. Мары солавлäштӹш изи школвлäм питӹрäт дä кого школвлäштӹ мары йӹлмӹ докы ак кымылангдеп. Кугижäнӹш бюджет доно кырык марла пиш чӹдӹ книгäм лыктыт. Лӹмӹнок тетя литература нелӹ ситуациштӹ ылеш, кугижäнӹшӹн палшымы доно остатка лу иштӹ кырык марла лач кок тетя книгäм веле лыкмы.

Кыце Ирвел-кечӹвäлвел Турциштӹш курд халыкын примержӹ анжыкта, кого гидростанцивлäм шагалтымашым, тӹ мÿлäндӹштӹш солвалä дон халавлäм пыдыртымашым, тӹшец эдемвлäм вес вäрӹшкӹ колтымашым халык ваштареш эртäрӹмӹ геноцидӹн ик формыжы семӹнь анжымыла. Важвлäжӹм ямдышы эдемӹн культурыжы дä ӹлӹмӹ йöнжӹ, лин кердеш, нигынамат ак нормализуялтеп, молнамшы форман ак лиэп. Ушымы Нацивлäн Организацижӹ (УНО, рушла ООН) 1948-шӹ ин ”Геноцид ваштареш” лӹмäн документӹштӹжӹ ”халык группын ӹлӹмӹ условижӹм йори пäленок худаэмдӹмäш, ти халыкын тамахань лаштыкшын äль тӹдӹн воксеок яммыжы якте нäнген кердеш” манын келесӹмӹ.

Руш Федерацин президентшӹ Дмитрий Медведев, Руш Федерацин Вӹд вӹлнӹш транспортын министерствыжы дä энергокомпани ”Росэнерго” гӹц ти проектӹм шагалташ ядына.

Вилле Роппонен,
“Кийла” лӹмäн сирӹзӹвлä дон артньыквлäн регистрируйымы ушем, (ville.ropponen
(a)gmail.com)

Ти шамак-ядмаш верц ылыда гӹнь, лӹмдäм тишкӹ шӹндӹдä >>

Курык марлаш Валерий Аликов кусарен, тудак фотом пуэн

1 комментарий

Filed under Артикль-влак

One response to “Мары йӹлмӹ дон культура верц, Чебоксар ГЭС ваштареш

  1. Tsikma

    Шäлä! Терминвлäм кыце ынгылымыла:

    Etunimi – Лӹм*,

    Sukunimi – Фамили*,

    Paikkakunta – ӹлӹмӹ кымдем,

    Ammatti – професси,

    Sähköpostiosoite – e-mail адрес*,

    Sähköpostiosoitteen näkyvyys – e-mail-ым анжыкташ лиеш* (Тидӹм темдäлмӹкӹдä, кым изи окня пачылтеш. Лÿддеок покшалым темдäлдä, тӹнäм e-mail-дам весӹвлä ак ужеп лиеш.

    Saako nimesi julkistaa netissä? – Лӹметӹм ти спискышты ужаш лиеш.
    Kyllä – мане,
    Ei – агым

    * пäлӹк доно анжыктымы графавлäм темӹде кодаш ак ли.

    Вара сек мычашеш, кынам тäмдäн лÿмдä регистрируйымы лиеш, токыда e-mail толеш

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s