Кугешнен ойлена: «Ме марий улына!» (ФОТО, ВИДЕО)

Слетым почмо годымТиде ой куд кече почела эрже-касше Морко кундемысе Октябрьский посёлкышто шоктыш. Тудым Российысе марий самырык тукымын I слётшын шӱдӧ наре участникше рӱжге йоҥгалтарыш. Ушештарен кодена: 10-15 июльышто Россий кумдыкышто тӱшкан илыше марий-влакын чолга, пӱсӧ ушан, келге шинчымашан, тачысе саман дене тӧр ошкылшо ӱдыр-рвезыже икымше гана пырля чумыргыш.

Вашлийме верлан арам огыл Марий мландым ойырен налме. Тыште марий калыкын вожшо, тыште марий калыкын шӱлышыжӧ, тыште тудын чон поянлыкше аралалтеш. Тидымак слётым почмо годым Россий Федерацийысе Кугыжаныш Думын депутатше, Мер Каҥаш мер толкынын вуйлатышыже Лариса Николаевна Яковлева палемдыш: «Пагалыме ӱдыр-рвезе-влак, Марий мланде – кугезе коча-ковадан шочмо мландыже, тудо эре тендам вуча, ӧрдыж кундемыште иледа гынат, тендан сеҥымашлан куана. Те тиде шӱлышым таче шижшаш улыда. А эн кугу вий, кудо чыла марийым ушен шога – тиде шочмо йылме, тӱвыра, йӱла. Нуным арален кодаш, вияҥдаш, вес тукымынат чоныштыжо тыгаяк йӧратымашым ылыжташ – тендан задачыда. Ӱшанем: тыштат да моло слётыштат ик ойыш шуына, вет ме ик йылме дене мутланена, ик тукымын шочшыжо улына, кап-кылыштына иктӱрлӧ, марий вӱр коштеш».

«Марий Эл ТВ»-н слет нерген видеорепортажсе:

Марий Эл Республикысе Тӱвыра, печать да национальность паша шотышто министр Михаил Зиновьевич Васютин участник-влаклан тыге каласыш: «Россий кумдыкышто илыше марий калыкым пырля пашам ышташ таратыше ятыр мероприятийым эртарена, да тушко утларакшым илалшырак-влак ушнат. Ме нуным пеш пагалена, но шуктымо пашаштым кӧ умбакыже наҥгая? Кӧ марий калыкым чумырен илаш тӱҥалеш? А таче теве слётыш шӱдӧ наре марий самырык еҥ погынымым ужын, мый умылем: тачысе марий ончылъеҥ-влакын алмаштышышт улыт».

Слёт почылтмо дене саламлаш тыгак Туныктеж* министерствын специалистше Александр Михайлович Новесёлов, Морко район администрацийым вуйлатыше Сергей Харитонович Григорьев, Морко районысо погыным вуйлатыше Виктор Иванович Иванов да молат толыныт ыле. Чыланат слётын участникше-влаклан сай паша лектышым тыланышт.

Самырык-влак Марий Элын да Мер Каҥашын чапмурышт-влакым йоҥгалтаратМарий Элын да Мер Каҥашын йоҥгалтше чап мурышт-влак кажне самырык еҥын чонжым тарватышт да кугешнымаш тулым ылыжтышт. А Марий кугыжаныш университетын студенткыже Раиса Сунгурова ден самодеятельный автор да мурызо Геннадий Григорьевын тиде слётлан лӱмын возымо «Ме пырля улына» мурышт самырык-влакын гимнже семынак чылалан лишыл лие.

Чынжымак, ме марий улына, ме самырык улына, ме виян улына, ме чыла кертына! Тыгайрак ой-влак йоҥгалтыч сцена гыч. Делегаций-влакат шкешт нерген палдарымышт годым каласен кодышт: «Тек ме ӧрдыж кундемыште илена, но ме ик калык улына». Тыге самырык тукым ойла, тугеже марий калык ончыкыжымат тӱзлана.

Слётыш ончыч палемдыме семынак Российысе шым регион (Татарстан, Башкортостан, Удмуртий республикыла, Свердловск, Угарман, Киров кундемла да Хант-Манси автономный округ) гыч толыныт. Пермь край гына, чаманен каласаш логалеш, ик шочшыжымат колтен кертын огыл. А кӱлеш ыле. Мыняр шуко уым да пайдалым пален нальыч ӱдыр-рвезе-влак, мыняр у йолташым муыч, ик кундем дене весе коклаште кылым ыштышт.

Слетыш толшо-влак тунемытСлётын программыжат пеш поян, усталыкым вияҥдыше да шинчымашым келгемдыше ыле. Эн кугу верым туныктымо пашалан ойырымо. Ӱдыр-рвезе-влак ныл направлений дене пашам ыштеныт. Нуным тыге лӱмдымӧ: «Марий йылме у компьютер технологийыште», «Марий тӱня: тудын тӱсшӧ, тӱҥ шонымашыже да илышыш шыҥдаралтмыже», «Мер ушем: тудын шочмыжо да паша радамже», «Самырык-влакын пашам у йӧн дене виктарыме сомылышт».

Тачысе саманжак тидым йодеш. Сандене ӱдыр-рвезе-влак марий тӱням Интернет гоч кумданрак почын пуымо шотышто мутланеныт. Теве Хант-Манси автономный округ гыч толшо Слава Килеев марий электрон энциклопедийын (марий Википедийын) почылтмыж нерген ойлен. Тиде уверым поснак куанен вашлийыч. «Мурен-кушташ пешыже мастар омыл гын, компьютерым сайын палем», — мане Слава. Шкеже Сургут олаште кугыжаныш университетын информаций технологий факультетыштыже тунемеш.

Слет калык Онарлан чапкÿ воктенКомпьютер дене кылым кучымаш шуко уым шкалан налаш полша. Тидын годымак шочмо калыкетын историйжым, философийжым, йӱлажым от пале гын, марий улмет дене кугешнен кертат мо? Нине йодыш-влакымат шымлыме. Марий-влакын пӱртӱс дене пеҥгыде кылым кучымыжым слётын участникше-влаклан эсогыл йӱлаш пурышо пайремже гоч ончыктымо.

Нуно Петро кечын, 12 июльышто, Унчо села воктенсе мер отышто Сӱрем кумалмаште лийыныт. Кундемысе калык дене пырля Шочынава, Тӱнямбал серлагыш да Петро Юмо деч кинде перкем, улан илышым, еш пиалым, тазалыкым, коштмо корнышто аралтышым йодын кумалыныт. Кумалтышлан шкештат надырым пыштеныт: ик шорыкым пуэныт. Карт кугыза-влакын удылмышт деч вара отысо кугу подеш шолтымо шылан пучымышым тамленыт. Южыжо тыгай йӱлам шуктымаште икымше гана лийын.

А теве Свердловск область Красноуфимск районысо Сарсаде гыч толшо Леонид Канакаев шкежат кундемыштыже тыгай кумалтышым эртара. Тудым верысе калык онаеҥлан ойырен. Унчысо Сӱрем кумалтышыштат тудо Юмылан пелештыш да марий калыкын самырык тукымжылан уш пӱсылыкым, кап куштылгылыкым, чон яндарлыкым йодо.

Слетыш толшо-влак ний дене тодаш тунемытСлётышто философий дене пырля юридический йодыш-влакымат тарватыме: кузе мер ушем-влакым чумыраш, кузе регистрироватлаш да нунын дене пашам кузе ышташ. Тыгак самырык-влаклан пашам кузе у йӧн дене виктарыме нерген кутырымо. Тӱрлӧ каныме касым, дискотекым эртарыме шотышто у темлымаш-влакым ыштыме.

Участник-шамыч лекцийлаште шинчымашыштым келгемдыме деч посна кидпаша кружоклаште мастарлыкыштым шуареныт. Кидмастар Виталий Кудрявцев уа воштыр гыч тӱрлӧ арверым тодаш туныктен да ӱдыр-рвезе-влак вуйшӱдышым, финн кӱмыжым ыштеныт. Ольга Вячеславовна Павлова лапчык, паҥга-влак гыч курчакым ышташ туныктен. Сӱретче Алексей Голубцев пырля оҥай сӱретым кузе чоҥаш умылтарен да пырля сӱретлыктен.

«Марий Эл ТВ»-н Алексей Голубцев нерген видосюжетше:

Ираида Александровна Степанова марий тӱрын моторлыкшо да мом ончыктымыж нерген каласкален. Кумылан-влак, кидыш име ден чевер шӱртым налын, сылне тӱрым шочыктеныт. А Фаина Викторовна Эшмякова марий калыкын ик эн тошто семӱзгарже, кӱсле, дене шокташ туныктен.

Тиддеч посна ӱдыр-рвезе-влак канышыштымат пайдалын эртареныт: Марий касыште чыла кундемысе марий-влакын куштымашыштым тунемыныт, Черемис модмаште марий-влакын модышыштым шымленыт, Марий КВН-ыште уш-акылыштым тергеныт, «Путёвка в жизнь» кином онченыт да тушто модшо марий поэт да артист Йыван Кырлан илышыж дене келгынрак палыме лийыныт. А пытартыш кастене Морко посёлкышто марий танцполышто лийыныт.

Слет калык дискотекыште Анатолий Зарецкий дене пырляКуд кече ик татала пеш писын эртен кайыш. Слётым погаш темлыше да тудым эртарен колтымылан вуйын шогышо республикысе Образований министерствын, Тӱвыра, печать да национальность паша шотышто министерствын да Мер Каҥашын шонымашышт шукталте: самырык тукым, чынжымак, виян, ушан, мер пашам ыштен да тура корно дене молымат вӱден наҥгаен кертше. Сандене слёт участник-влак дене чеверласаш толшо кугу уна-влак ончыкыжымат тыгай слётым эртараш кӱлмӧ нерген ойленыт. Эше ик темлымаш лийын: вес гана кугу олаласе (Моско, Санкт-Петербург) марий ӱдыр-рвезымат ӱжаш.

Слётын эмблемысе кайык иге тек сылне йӱксыш савырна, а слётышто мастарлыкым шуарыше кажне ӱдыр-рвезе, шке кундемышкыже миен, йырже шкеж гаяк чолга да пашаче самырык-влакым чумыра, нунынат шӱм-чоныштышт шочмо калыкше дене кугешнымашым да тудын ончыкылыкшо верч азапланымашым ылыжта. Тунам марий тӱняна эшеат кумданрак волгалт кая.

Анфиса Эманова

Налмывер: «Кугарня» жаплышташ

*туныктеж — образований

Фотосÿрет-влакым «В контакте» сайт гыч налме, тушко Татьяна Алыбина ешарен

2 комментария

Filed under Артикль-влак

2 responses to “Кугешнен ойлена: «Ме марий улына!» (ФОТО, ВИДЕО)

  1. kioto

    Мочаев!!! Ты же историк, почти что, целый Лауреат ГОСПРЕМИИ РМЭ, выпустил две толстые книги “энциклопедии”… Ну, значит, тогда пиаришь, что
    “…Слётым погаш темлыше да тудым эртарен колтымылан вуйын шогышо республикысе Образований министерствын, Тӱвыра, печать да национальность паша шотышто министерствын да Мер Каҥашын шонымашышт шукталте: самырык тукым, чынжымак, виян, ушан, мер пашам ыштен да тура корно дене молымат вӱден наҥгаен кертше. Сандене слёт участник-влак дене чеверласаш толшо кугу уна-влак ончыкыжымат тыгай слётым эртараш кӱлмӧ нерген ойленыт…”

    — так ли коротка память госчиновников, которые принимали участие в принятии решений во время Конгресса МАФУН в 2003 году в Йошкар-Оле и обещали (на словах) оказать всемерное содействие в проведении форума марийской молодежи (то ли фестиваль, то ли слет, подобный на этот, который только что завершился)… Но никто не может объяснить, почему в течении 5-6 лет они сами тормозили. Заметьте, почти все эти “ответственные” выступающие и тогда выступали. Мы видим за этот период только один “отличный” результат МНО минкультуры – это содействие морально-психологическому разложению Союза марийской молодежи “У вий” в последние годы. Интересно, ребята из “У вий” как бы очухались и объявили протест – отказались участвовать на “ПЕРВОМ ВСЕРОССИЙСКОМ…” Символично. История и нравы, нравы истории…

    Если Валера Мочаев не участвовал в фестивале марийской молодежи в 1997 году ввиду того, что ему тогда было некогда – он еще занимался бизнесом и ему тогда еще до фени была судьба марийского общественного движения. Но это не означает, что марийская молодежь до него ничего подобного не проводил. Проводили, да еще какие мероприятия! С участием представительных удмуртской и чувашской делегаций.
    Разве не минкультовские же чиновники сами тормозили этот процесс, обещая и не помогая молодежи все эти годы…
    Надеюсь, что об этом они не забыли.
    По-моему, тут две простые причины:
    1) трудно признаваться в своих слабостях;
    2) но “Первым” все-таки хочется быть.

    Хотя бы ради пиара, иначе “не похвалит хозяин” (слова В. Колумба)…

  2. myolyk

    kioto пеш чын кутырет

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s