Кандыра тений йӧсынрак пуналтын

Кеҥеж покшелне Калтаса селаште

Кодшо шуматкечын Калтасаште “Кандырам пунен куштымаш” фестиваль-таҥасымашке республикысе 7 районышто илыше марий-влакын 13 коллективышт чумырген ыле: Благовещенск районысо Изяк ял гыч, Балтач район гыч кавырга-влак, Янаул районын коллектившым Тумна, Тошто Оръя, У Оръя, Шуадымучаш ялласе калык гыч чумыреныт, Бурай район марий-влакын куштымашыштым Кугу Шÿкшан ялысе-влак конденыт, мишкан-влакын койышыштым сценыште ончыкташ Пÿнчер марий-влаклан ÿшаненыт, Калтаса район гыч Калмиямучаш, Калмаш, Ӱлыл Качмаш да Ӱлыл Тыхтем ден Келтейын пырля чумырымо коллективышт (чылаже нылыт), Краснокам район гыч Корий, Музек, Арлан, Пÿрнÿш ялысе куштызо-влак шке мастарлыкыштым ончыктеныт. Жюрим Уфа ола гыч хореограф-балетмейстер, БР тӱвыран сулло пашаеҥже Г. В. Анищенко вуйлатен.

Конкурсын условийже почеш куштымаш таҥасымаште ансамблят, художественный самодеятельность коллективат огыл, а ялыште илыше, кушташ йöратыше тыглай калык шке койышыжым ончыктышаш ыле, вес семынже, кажне ялын 20-25 еҥ гыч шогышо шке командыже.

Оргкомитетын ямдылыме программа дене келшышын, жюри ялысе участник-влакын чотыштым, мастарлыкыштым, артист койышым, мурымо такмак-влакын содержанийыштым, вургем моторлыкым, реквизитым, семым (калык инструмент — баян, гармонь, тÿмыр да вокал лиеш гын, эшеат сайрак) аклышаш ыле. Фестиваль-конкурсын участникше эше шке ялышт верланыме вер-шöр нерген 30 секунд наре кужытан историй дене кылдалтше резюмем ямдылышаш лийын.

Но тидлан тичмашынак ямдылалт шуаш жап ситен огыл. “Мый шукырак коллектив погына манын шонышым, — каласыш Калтаса район администраций вуйлатыше Р. Г. Нурытдинов пайремыште кутырымына годым. — Но тидат сай. Вет кеҥеж покшел, адакшым лу кече жапыште ямдылалташ тÿҥалаш логале”. Чын, йöндымö жап гынат, Калтаса район администраций марий-влаклан эртарыме пайремым шке ÿмбакыже нале. А историйже, тудын тÿҥалтышыже тыгай ыле.

Июнь тылзыште Москва гыч толшо балетмейстер М. Ш. Шаймратов Мишканысе Сабантуйышто район администраций вуйлатыше да уна-влак ончылно, “Ший кандыра” куштымашым июль покшелне эртараш кÿлеш ыле манын, мутым тарватыш, тидлан БР культура министр 30 тÿжем теҥгем (призовой фондлан) ойырен, мане. Тудын мутшо почеш, моло роскотшым верысе организатор-влак шке ÿмбакышт налшаш улыт. Район вуйлык В. М. Андреев, шоналтымек, тыге мане: “30 тÿжем — тиде тыгай кÿкшытан пайремлан пычырик веле. Адакшым тидым ик тылзе жапыште огыт ыште, огешат лий. Лучо сайын шоналтена, кызытак ямдылалташ тÿҥалына да вес ийлан Сабантуйым “Кандыра пунымаш” куштымашлан лÿмдена. Республика кÿкшытыштö финансовый, организационный, мобилизоватлыме моло йодыш-влакымат решатлыман, эн тÿҥжö — тидым ончыкылык паша планыш пуртыман, — районынат, республикысе Культура министерствынат. Бюджетыште меро-приятийым эртараш оксам ойырымо йодышым ончылгоч тарватыман, ик тылзе кодмеке веле огыл. Ныл ий ончыч ме Мишканыште 450 метр кутышан “кандырам” пунышна. Шонышна, пеш куштылгын лиеш. А мыняр проблеме дене тÿкнышна, эн ончычак технический йöным кучылтмо шотышто. Тидым айда-лийже ышташ ок лий”.

М. Шаймратов тидын дене келшыш. Но вес арнян редакцийыш толын пурыш да мыйым В. К. Юрин деке (Республикысе калык усталык рÿдерын йÿдвел-касвел кундемысе Нефтекамскыште верланыше филиалжын вуйлатышыже) каена манын ÿжаш тÿҥале. “Кандыран” идейже сай, но кузе эртарышаш нерген Мишканыште кутырен келшышна вет”, — маньым.

Но уке, 16 июльышто эртарашак кÿлеш, манеш, можыч, В. К. Юрин иктаж районышто вуйлатыше дене кутырен сеҥа ыле. “Молан июль пок-шелне да лач тиде кечын, вет шудым ямдылыме пагыт?” — В. Юрин дене тыге йодмыланна М. Шаймратов деч ÿшандарен умылтарымашым ышна кол. 16 июльышто иктаж ялын эҥер серыштыже кÿлеш ыле эртараш манын йодо. Жап шагал кодеш гынат, В. К. Юрин тиде йодышым тарваташ сöрыш, очыни, Калтасаште келшен толеш, мане.

Тусо администраций вуйлатыше деке В. Юрин ик кече лÿмын коштын савырныш, Р. Г. Нурытдинов келшыш, но калыкым чумыраш ты жапыште куштылго ок лий, мане. Арня утларак кодмеке, фестиваль-конкурсын условийжым (Тудым тÿҥ шотышто В. К. Юрин ямдылыш, Калтасаште Сабантуй верыште эртараш келыштарен.) газетыш савыкташ пуымо деч ончыч эше ик гана рашемдаш манын, В. К. Юринлан йыҥгыртышым. “Лиеш але уке, эше нимат раш огыл, — каласыш тудо. — М. Шаймратовын сöрымö 30 тÿжем теҥгем призовой фондлан Культура министерство ойырен огыл улмаш, садлан мый тудым шкенжым тушко колтышым”.

Фестиваль нерген материалым писын гына номер гыч кораҥдаш логале. Лудшо-влаклан шойыштмо ок шу, а палемдыме планышт кажне кечын гаяк вашталтеш.

Молан манаш гын ÿмаште М. Шаймратовын йодмыж почеш, Янаул районышто региональный куштымаш конкурс лиеш манын, материалым шынденна ыле. А эртыш… район кöргыштö гына. Кеч йыҥгыртыже ыле, ок лий манын. Газетым луктат — мöҥгеш поген от нал.

Тыге редакций шоя уверым шарышыш савырна. Садлан ÿмашсе пÿрымаш гоч теният йÿштыл лекме ыш шу. Öрдыж гыч ÿжаш шонымо артист-влак толын кертыт але уке, рашемдыме огыл, южышт паленат огытыл, пайрем эртымеке, редакцийыш йыҥгырташ тÿҥальыч (рекламым але мöҥгешла ышташ огыл манын, нунын фамилийыштым ом ончыкто). “Юмылан тау, — шоналтышым, — йöра савыкталтшаш номер гыч материалым лукна”.

Пайрем эртыш. Ончаш погынышо-влакын кумылыштлан сай ыле. Марий Сабантуй гай йырым-ваш пайрем шÿлыш,мурымаш-куштымаш, шукертсек икте-весыштым ужде тÿрлö вере илыше-влакын вучыдымо вашлиймашышт, куанен шыргыжмаш…

Призовой фондлан республикысе Калык усталык рÿдер оксам ойырыш, пайрем постановкым режиссер семын В. К. Юрин ямдылыш, а Калтаса район администраций да тусо тÿвыра пöлка пашаеҥ-влак 10 кече жапыште шудым солышо-влак гай пÿжалтын тыршышт, йÿдымат шÿшпык омо дене веле малышт чай. Культура илышын кеҥеж покшелсе “мертвый сезон” манме жапше тений тусо пашаеҥ-влаклан ойыртемалтын шарнымашеш кодо, очыни.

Куштышо-влакын мастарлыкыштым тыге акленыт: икымше вер — Калмаш ял (Калтаса), кок кокымшо вер — Арлан да Корий (Краснокам район), ныл кумшо вер — Кугу Шÿкшан (Бурай), Музек (Краснокам), Калмиямучаш, Ӱлыл Качмаш (Калтаса).

Йодыш артист-влак деч гына огыл, лудшо-влак дечат редакцийыш шуко пурен да толын шога. Жюрин пашаж нерген комментарийым возаш огына тÿҥал, нунын еҥышт деке йодмаш дене лекса, мемнан пашаеҥ комиссийыште лийын огыл. А мутланымашым, каҥашымашым умбакыже “Адак пöрык каласена” рубрикыште шуяш тÿҥалына. Кузе, кунам да кушто “кандырам пунымашым” сайынрак эртараш — шонымашдам, темлымашдам возен колтен кертыда. Кеч-могай пашаштат тÿҥалтышлан куштылго огыл, опыт пырля каҥашен, чумырген ыштымаште погына.

И. ГУБАЕВ

Налмывер: Чолман