Ош тÿняште верым муаш марий чон капкажым почшаш

Митка чÿчÿ полышкалыше дене пырля Юмылан пелештаКÿсö кумалтышын кокымшо кечыже мучашке лишемеш. Öткÿстö ден Ашкыч кокласе кÿкшакаште верланыше Кÿсото гыч кумалше калык мöҥгö пöртылеш. Эрла рушарня, садлан кумалаш толшо-влак эшеат шукырак лийыт.

Öткÿстö гыч Ашкычыш тыгыде куэран, пÿнчеран верла гоч шуйнышо кадыр-кудыр корно дене кайышыла, чодыра коклаш логалмыла чучеш. Шукерте огыл эртен кайыше машинан свежа кышажым эскерен (онаеҥ Митка чÿчÿм кумалме деч вара мöҥгыжö намиен коденыт), Ашкычыш корным пыкшерак муым.

Кÿкшака гыч тоштемаш тÿҥалше изирак ял кидкопасе гай раш почылто. Коло утларак кудо гыч иктыштыже онаеҥ Митка чÿчÿ Миникаев Айсылу пелашыж дене шыпак шке ÿмырыштым шуят. Ялышт улак верыште, садлан шыпак илат манам. Южо суртшо шÿлыкан коеш, шукертак пустаҥын. Урем ужарге, йÿр лиеш гынат, моло ялысе гай лавырам от уж.

Ялыш волен шумек, шонымашем вашталте. Шыпак огыл, а сурт озанлыкысе йÿк-йÿан да тургым шÿлыш дене илышым ворандарат Митка чÿчÿ ден Айсылу кувай. Шымле вич талукым вачÿмбак пыштыше мужыр пеш чулымын тарванылеш. Ятыр вольыкым, юто-вусым, пакчам кучат.
Теве вÿта гыч чыве кыдетлен куржын лекте. «У-у, шыдан улат улмаш! — почешыже Митка чÿчÿ койылалтыш. — Пуро мöҥгеш, пого игет-влакым!»

Кудывечыште туманлаш тÿҥалше чывым кандыра дене лÿдыктен, кугызай тудым уэш вÿташ поктен пуртыш.

Оза ден ватыже кеч-кöмат вучымо уна семын вашлийыт. А Кÿсö кумалтыш кечылаште нунын деке Уфа гыч да республикынан моло лукшо гычат марий-влак йÿлаштым шукташ погынат. Кö онаеҥ деке кастене толын кодеш, кö Öткÿстыштö верлана, а южышт эрдене виклан Кÿсотыш мият.

Митка Миникаев кодшо курымын 80-ше ийже гыч онаеҥ пашам шукташ тÿҥалын. Öткÿстö Кÿсотышто кумалмаш кугезе жап гыч тачысе кече марте нигунам кÿрылтын огыл.

— Хрущёв деч Брежневын кидышке власть куснымо жапыште чаркалаш тöченыт ыле, — каласкала М. Миникаев. — Туге гынат онаеҥ-влак тунамат, йÿран кече дене пайдаланен, садак, отыш миен, кумалме йÿлам шуктат ыле. Тÿшкан кумалмаш икмыняр ийлан шыпланен гынат, тудо кÿрылтын манаш огеш лий. Ожно тиде сомылым мемнан ял гычак Гильманша Гильманов, варажым Паймет Валиев виктареныт. Нуно ош тÿняште ÿмырыштым шуктымек, калык мыйым йодо. Мом паленам, кузе моштенам – туге эртаренам.

Икымше гана кумалмашым шуктымыж деч вара Митка чÿчÿ омым ужын. «Омыштем кум павай кончыш.
Мыланем нуно кумалмашым эртарыме радамым умылтарышт, кузе чын ышташ туныктышт. Теве ынде 29 ий шогылтам», – шарналтен ойла онаеҥ.

Рушарнян эрдене кÿдырчан йÿр помыжалтарыш. Иктаж кок шагат наре икшырымын, лыжган гына мландым нöртыш.

– Кумалме деч ончыч пÿртÿс лоҥгам, Кÿсотым мушкын эрыкта, – окна гыч каваш ончалын пелештыш онаеҥ.
Оза кува мелнам кÿэштеш. Зинаида ден Семен Новиковмыт (Уфа оласе марий-влак кажне ийын тышке толыт) эр гычак йол ÿмбалне улыт, онаеҥ дене пырля мо кÿлешым ямдылкалат, мончам шуктеныт.

kumaltysh_kalykМитка чÿчÿн пошкудыжо имньым кычкыш (Ашкыч гыч Öткÿстыш йÿран годым машина дене кошташ ок лий, корно лавыран). Новиковмытын Юмылан пуаш налме шорыкым орваш пыштен, Кÿсотыш тарванышна. Эх, могай каньыле чучеш чонлан йÿр деч вара яндар южым шÿлен, ял кокласе пасу да чодыра корныла дене имне орваште Кÿсотыш кудалаш!

Очыни, Юмыжак, машинам шуэн коден кайышт манын, йÿрым колтен, мландым мушкын.

Кÿсотыш кайышыла, Митка чÿчÿ дене кутырымо годым умылышым: теҥгечысе корнем изи чодыра але шке шындыме куэ посадке воктеч эртен огыл улмаш. Тиде ончычсо пасу олмеш пушеҥге-влак чодыра гай кушкын шогалыныт. Онаеҥын пошкудыжо, имньым покталтен, йÿштын пелештыш: «Ожно кугезына-влак, пÿжвÿдым йоктарен, чодырам кукленыт, киндым кушташ аҥам ямдыленыт. А ынде, мöҥгешла, нунын пашаштым чодыра пызырен толеш».

Кÿсотыш толын шуна. Йÿр деч вара пушеҥге-влак эшеат моторрак да волгыдырак койыт, пуйто айдеме семын самырык жапышкышт пöртылыныт. Кумалаш толшо-влак утыр ешаралтыт. Уфа гыч художник-влак Георгий Калитов, Павел Аблаев, верысе коллегышт Павел Шамыкаев ушнышт. Уфа Марий клуб, «Ош виче сем» ансамбльын еҥже-влак ятырын койыч. А Валентин Имаев, Уфа олан ик районысо администрацийжын пашаеҥже, ешыжге миен, пелашыж дене пырля школышто тунемше кок эргыжымат налын. Öткÿстö гыч онаеҥын полышкалышыже-влакат жапыштыже погынен шуыч. Митка чÿчÿ мыланем кумалме вер-влакым ончыктен савырныш, кушто да молан кумалмым каласкалыш, кунам шорыкым, тагам, тунам, имньым, а кунам лудым але комбым Юмылан пуымым умылтарыш. Тудо Кÿсö кумалтышым 3 гыч 9 июль марте эртара, а южгунам 12 кече мартеат шуйна. Чылажат, тудын манмыжла, калыкын вольыкым Юмылан пуымыж деч шога. Кумалтышыш Уфа, Нефтекамск олала да моло вер гычат мият улмаш. Онаеҥ нунын нерген лÿмышт дене ойла, еш дене коштшо-влакымат ушештара. «Пайдаже улмым шижыт мо?» манын йодмемлан, посна пример-влакым конден, тыге каласыш: кö чÿчкыдын кумалаш толеш, нунын коклаште еш илыш тöрланымым, чер деч утлымым шижше-влак ятыр улыт.

Онапу воктене кумалаш ямдылалташ тÿҥалме паша ылыже. Олаште илыше марий интеллигент-влак чодыра пашам ыштен тунемше деч пырчат огыт ойыртемалт: ÿдырамаш-влак вÿдым, пöръеҥ-влак пу сорымым нумалыт, пÿчкедат, шелыштыт – кугу под йымалан олташ ямдылат. Тыге ончымаште оҥай шонымаш ушыш толын пурыш: туге чучеш, пуйто кумалтыш верыште марий мер пашаеҥ-влакын субботникышт тарванен. А мо? Чынак вет, тыге айдемын чонжат, вуйжат кана, Кÿсотысо яндар южым шÿлен, руштшо гай лият, а уш-акыл ок вудакаҥ, мöҥгешла, пуйто ала-могай нелыт деч эрнымыла чучеш.

Кугу подышто шыл кÿын шуо, лем ямде лие. Кÿсото ÿмбалне я мардеж толын лектеш, я пыл пудырана, йÿр тÿҥалнеже. Но кумалаш тÿҥалмеке, кенета йырым-йыр шып лие: йÿрат уке, ик лышташат ок тарване, а кава почылт кайыш. Тидым чыланат ик еҥ семын шижын шуктышна. А Митка чÿчÿна шке пашажым тÿҥале…

Кумалме йÿла куд шагат каслан мучашке лишеме. Юмо деч шке шонымым шукташ йодшо-влакын кумылыштым пагален, тÿшкан кумалме деч посна онаеҥ кажнылан посна чоклен пуыш.

Тыге Кÿсö кумалтышын кумшо кечыже эртыш. Уна-влак мöҥгö погынаш тÿҥальыч, а мылам, Митка чÿчÿ да пошкудыж дене орваш шинчын, уэш Ашкычыш пöртылаш логале, молан манаш гын машинам тушан коденам. Пöртылмö корнышто кумалме шотышто йодыш-влак лектын огытыл, чылажат раш лийын: шке шинча дене ужмылан, шке пылыш дене колмылан нимо ок шу. Иктым ушешем сайынак пыштышым: чын марий-влак тыште погынат, нунын корнышт тыште ушнышаш. Кажне ийын. Марийын шке жапше, шке корныжо. Вуй ÿмбалне – нимогай леведыш дене авырыдыме кава, а чон – пÿртÿс лоҥгасе Кÿсотышто. Тунам, тушто гына марийын чонжо кана, эрна, келанен юарла.

Южо районышто кумалмашым эртараш шонат, да огына мошто, палыше онаеҥна уке, маныт. Ончыза, тунемза, июль тÿҥалтыште Караидель районысо Öткÿстö ден Ашкыч кокласе Кÿсотыш миен. Тушко логалмек, эн ончычак шкенам умылаш тунемына. А шкенжым умылен моштышо молымат умылаш, пагалаш тÿҥалеш. А Öткÿстыштö тендам уло кумылын вашлийыт. Нигöм палыде, икымше гана миеда гынат, верымат муыт, мончашат пуртат, уна семын вашлийыт да пагалыме айдеме семын ужатат.

Кас марте мланде мардеж пуалме дене кошкаш тÿҥалын ыле. Но ончычсо пасулан кöра чодыра кокласе корно пушкыдо шем рокан, садлан коремлаште, лакылаште купысо гай лавырам вездеход веле эртен сеҥа. Кумалме отышто чыла сомылым пытарен, уна-влакым ужатен колтымек, Митка чÿчÿн Öткÿстыштö илыше Александр веҥыже, мыйын Ашкыч гыч тарванен лекмешкем, ваштарешем «уазикше» дене миенат шуо. Полшаш шонымыжо пеш лачеш тольо, лÿкö веран лаке-влак гыч шÿдырен луктын, кугорно марте ужатен колтыш. Тау, чын марий кумылан родо-влак. Тек унада-влак кажне ийын шукемын толыт, тунам калыкнат, тендан чон куатдам шке кöргешыже шыҥдарен, пеҥгыдырак, таза илыш-йÿла шÿлышан лиеш манын ÿшанен кодам.

Игорь ГУБАЕВ
Öткÿстö – Ашкыч, Караидель район
Пошкырт кундем

Налмывер: «Чолман» газет

Оставьте комментарий

Filed under Артикль-влак

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s