”Цикмä” журнал гишäн веле агыл

”Жерä” газетӹн 25-шӹ номерӹштӹжӹ (27.06.2008) журналист Ипполит Лобановын ”Цикмä” журнал гишäн сирӹмӹ пäшäжӹ паштек ӹшке шанымашвлäэм сирäлтӹнем. Кыды вäрежӹ, редактор семӹнь, шотеш пиштӹмӹ господин Лобановын шанымашвлäжӹ доно ик мелäн ам ыл гӹнят, кӹрмäшäм моло тӹнгäлäш агыл манын тидӹм ӹштӹнем – лач тӹдӹн фактвлäжӹлäн комментаривлäэм веле келесäлнем.

Статьян авторжы пäлдӹртä: ”Авторлан хоть-махань фактым анзыцырак яжонрак ланзылен лäктäш келеш ылын”. Техень шанымаш доно мӹнь изишäт ваштареш ам ыл. ”Жерä” газетӹн тиражшы 1800 якте шоэш манынам гӹнь, тӹ сатьяштем кынам техень тираж ылын, датым анжыктымы. Тидӹм шанем, 2006 и доно датируйымы. Лыкмы книгäвлä гишäн журанлышты сирӹмӹ гӹнь, нӹнӹн задачышты статистикым анжыктымаш агыл, цельжӹ – рекламы семӹнь веле. Махань книгäвлä иштӹ лäктӹт, шанем, вес сäндäлӹквлäштӹшӹ гань, Марий Элыштат статистикӹм видäт. Тек нӹнӹ кыце халыкнан йӹлмӹнä доно книгäвлäм лыктыт, кымда тӱнымбаллан информацим шäрäт — ”Цикмä” журнал агыл. Тидӹлäн агыл ма чиновниквлä дон махань-шон культура аппаратвлä улы, нӹнӹ вет пäшäдäрӹштӹ верц веле агыл, тенгеок халыкнан письменный културыжы гишäнäт шытырланышашлык ылыт. Но тӹ годымок, келесем, кырык марла книгäвлäн шот шукырак лин кердеш.

Журналистӹн äль статян авторын мам сирä, тӹдӹм пäлӹшäшлык дä анзыцок ланзылен лäкмӹжӹ гишäн попаш гӹнь, анахронизмӹн яжо примержӹ семӹнь ”Семейная газеташты” журналист Оксана Старикова (01.07.2008, Н:27) Финлянди гишäн сирӹмӹ ”У каждого свое счастье” статьяжы лин кердеш. Автор, каеш, турист семӹнь Финлянди мыч кыдал кен дä ӹшке шанымашвлäжӹм лыдшы анзыкы лыктеш. Пäлӹшӹ едемжӹ гӹнь, статьяжым лыдылдалешäт, йӹрäлтä дä ти журналистӹн корректный агыл ылмыжым дä лачокат вäл профессионал тенге сирен кердеш, шаналта. Оксана Стариковалан Суоми мӱлäндӹ пиш шергäшлä каеш, но тӹ годымок Петербург дон Москва гӹц покшал классын ти сäндäлӹкӹш аран-аран ”шоппингӹм” ӹштäш толмыжы гишäн ик шаямат ак келесӹ. Тамалын доко ти туриствлäлäн Финляндиштӹш äквлä шулдешлä кайыт, а Оксан Стариковалан шергäшлä. Журналист вара кафевлäштӹш дä лапкавлäштӹш äквлäм пуа, но тӹ годымок Москваштыш äль Петербургыштыш кафе-ресторавнлäн äквлä гишäн ик цифырат уке. Пäлем, Москвашты, Кремль сага вäрлäнӹшӹ кафештӹ кофе дон изи олма кагылй лаштык 10 евро гӹцäт шергäшрäк. Вара журналист водка гишäн шаям нäнгеä дä пел литр ош äрäкä шулды, 2 евро гӹц 4 евро якте манын пäлдӹртä. Тидӹжӹ гӹнь, техень дезинформаци — лыдат дä öрäт. Алкогольым выжалымаш доно специализируялтшы ”Алко” лапкашты пел литр водкын сек шулды äкшӹ – 9 евро. Ам пäлӹ махань кӱшӹцäн ылеш ”Семейная газета”, но тӹштӹш журналиствлäлäн мам ит попы, вес сäндäлӹквлä гишäн сирӹмӹ годым, корректный информацим лыдшывлäлäн шäрӹмӹлä. Оксана Стариковалан пäлäшӹжӹ – Хельсинкин метрошты 8 станци агыл, а 20 станци нäрӹ дä ти транспортым шукы халазы кычылтеш.

Ӹнде угӹц господин Лобановын шаявлäжӹ докы. Тӹдӹ сирä: ”Валери Аликов кырык мары йӹлмӹ доно книгäвлäм пецäтлен лыкташ келмӹ гишäнäт сирä. Керäл проблемым тäрвäтä… Но малын ӹшке оксам шäвен авторлан книгäлäн текстӹм кассетеш пецäтлен шӹнзäш? Тек тымдымаш министерство äль кугижäнӹшӹн вес орган поэтлäн, сирӹзӹлäн заявкым пуат дä книгäм пецäтлäш ӹшке цилä йäмдӹлäт.” Авторын техень шанымашыжы доно ик мелäн ам ыл. Малын? Пӹтäрикок, шанем, Тымдымаш министерство кердмӹжӹ семӹнь кырык марла книгäвлäм лыкташ цаца. Нӹнӹжӹ тымдымаш доно, литература доно агыл кӹлдäлтӹнӹт. Ти министерствын лыкмы книгäм ”сӹлнӹшая” категоришкӹ нигыцеäт пырташ ак ли. Кокшы, поэтӹн дä сирӹзӹн пäшäштӹ креативный тӹнгäлтӹшäн ылеш, тидӹм нимахань кӱшӹц пумы кугижäнӹш орган доно кӹлдäш ак ли. Лыдыш äль новелла, шӹренжок тӹнäм, кынам автор нӹнӹм сирäш йäмдӹ лиэш, шачыт. Иктӹм пäлдӹртӹнем, книгäвлäм лыкмы верц нимахань министерствоат вäшештен ак керд, тидӹм книгä издательствывлä ӹштäт, но тӹ годымок министерствывлä, ти шотыштыжы шанем, Тымдымаш министерство дон Культура министерство книгäвлäм лыкташ оксам пушашлык ылыт. Кугижäнӹш программа доно ик иштӹ кырык марла иктä 3 книгä (тетрадь постол брошюрывлä агыл) лäктеш гӹнь, тидӹм сек оптимальный вариантеш шотлаш лиэш. Тидӹ гӹц пасна Килемар дä Кырык Мары районвлä иквäреш ушнен, кырык марла книгäвлäм лыкташ манын, ӹшке программыштым ӹштӹшäшлык ылыт. Маняр шукы туан йӹлмӹнä доно книгä лäктеш, тенге яжорак тӹдӹн базыжы лиэш. Книгäвлä гӹц пасна, кырык марла радиоат лишäшлык. ”Акпарс” радиом 2005-шӹ ин пел иэш техобслуживаним дä оборудованим нäлäш манын, питӹревӹ. Кым иäк-пелäк тӹ годшен эртен кеш, Радио ”Акпарс” попа ма?

Сентябрь тӹлзӹн Йошкар-Олашты Финн-угр сирӹзӹвлäн лушы конгрессӹштӹ эртä. Кыце ти конгрессӹш кырык мары литераторвлä йäмдӹлäлтӹт? У книгäвлä доно? У авторвлä доно? Салымсолаштыш Никон Игнатьев лӹмäн сӹлнӹшая музейӹн ремонт доно, тӹдӹн капка яктежӹ асфальт доно? ”Сӹлнӹшая – халыкын тӹгӹржӹ” манмы шая улы. Махнь ылеш ти тӹгӹрнä?

Господин Лобанов ”Жерäштӹ” шӹренок сӹлнӹшая гишäн сирä дä тӹдӹн шанымашвлäжӹ доно соок ик мелäн ам ыл гӹнят, тӹдӹн шаявлäжӹ литературыланна дä культурыланна пиш керäлвлä ылыт. Седӹ, литературына вӹкӹ шукы анжалтыш улы дä ӹнянӹмӹ шоэш, тӹштӹ соок хытырымашвлä кешäшлык ылыт. Вет камака ӹнжӹ йöрӹ манын, соок тӹшкӹ пум кӹшкӹмӹлä дä тылшолым пыдыратымыла.

Ӹнде весӹ. Июль тӹлзӹн MariUver сайтышты ”Заговорит ли горномарийское Радио ”Акпарс”?” лӹмäн артикльым сиренäм ыльы. Тӹштӹ малын ”Акпарс” радио кӹзӹтäт ак попы дä малын ”Жерä” газетӹм äрняштӹ ик гäнä режим доно веле лыктыт манын ядынам. Кынам техень режимӹш ванженӹт, тӹнäм экономукӹнä яжонрак виäнгäш тӹнгäлешäт, äрняштӹ кок гäнäок лыкташ тӹнгäлӹнä манын, сöренӹт. Сöрäш куштылгы, но шамакым кычашыжы веле нелӹ манын, ти пäшäштем пäлдӹртенäм. Ти пäшä паштек ”Жерä” (01.08.2008) газет шаяэм доно полемикӹшкӹ пыра дä ти худа ситиацим малын кӹзӹт якте тöрлӹмӹ агыл, тӹдӹм ынгылдарен, сöрӹшӹ эдемвлäм ӹшӹклä, защищäйä. Халык шая улы: ”Икäнä алталышы, соок алтала. Икäнä сöрӹшӹ, соок сöрä”. Шанем кырык марынвлä алталышывлäн дä сöрӹшӹвлäн шаяштым колышташ нерат лин шоныт. Нӹнӹ гӹц ӹнде конкретика дон кӹцкӹвлäмäт ужнежтӹ. Мане, кынам ”Акпарс” Радио попаш тӹнгäлеш? Кынам ”Жерä” газет шӹренрäк лäктäш тӹнгäлеш? Кынам кырык марла книгäвлäмäт пецäтлäш тӹнгäлӹт.

Пурым шанен Валери Аликов,
”Цикмä” журналын редакторжы.

Оставьте комментарий

Filed under Артикль-влак

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s